Bo Dòkter · Curaçao
Alle klachten en ziektes
Zoek een klacht of ziekte. Lees wat je zelf kunt doen en wanneer het belangrijk is om een arts te bellen.
Algemene gezondheidsinformatie — geen persoonlijk medisch advies
Alle artikelen
Kies een letter
Alle letters staan direct in beeld.
Snel beginnen
Uitgelichte artikelen
AambeienAambeien zijn vergrote zwellichamen in of bij de anus. Ze kunnen helder rood bloed, jeuk, slijm, een drukkend gevoel, pijn of een uitstulping geven. Bloedverlies uit de anus moet je niet automatisch aan aambeien toeschrijven.AangezichtspijnAangezichtspijn is pijn in het voorhoofd, rond het oog, in de wang, kaak, mond of kin. De oorzaak kan liggen bij een tand, kaakgewricht, zenuw, hoofdpijnaandoening, oog, huid, bijholte, bloedvat of een eerder letsel. Het precieze pijnpatroon en de bijkomende klachten bepalen welk onderzoek en welke behandeling nodig zijn.Aangezichtsverlamming van BellBij een aangezichtsverlamming van Bell werkt de aangezichtszenuw aan één kant plotseling minder goed. Daardoor kan de mondhoek hangen en het oog niet sluiten. Omdat een scheef gezicht ook door een beroerte of een andere aandoening kan komen, is beoordeling op dezelfde dag noodzakelijk.Aanvallen van duizeligheid bij of na migraineVestibulaire migraine kan aanvallen geven van duizeligheid, een draaiend gevoel of balansverlies. Hoofdpijn kan ervoor, tijdens, erna of helemaal niet optreden.AardbeivlekEen infantiel hemangioom is een groep kleine bloedvaten die een rode en soms blauwachtige plek of zwelling vormt. Het verschijnt vaak in de eerste weken na de geboorte.AbortusEen abortus beëindigt een zwangerschap met medicijnen of een medische ingreep. Welke methode past hangt af van de zwangerschapsduur, gezondheid en lokaal beschikbare zorg.AchillespeesblessureDe achillespees verbindt de kuitspieren met de hiel. Overbelasting kan peesklachten geven; bij een krachtige beweging kan de pees scheuren.AcneAcne ontstaat wanneer haarzakjes verstopt raken met talg en dode huidcellen. Het komt vaak voor, maar kan littekens geven en invloed hebben op hoe je je voelt.Actinische keratoseActinische keratose is een ruwe of schilferige huidplek door veel uv-schade. Een deel kan huidkanker worden, daarom is beoordeling belangrijk.Aderontsteking met een bloedpropBij oppervlakkige tromboflebitis is een ader vlak onder de huid ontstoken en zit er een bloedstolsel in. Het komt vaak in het been voor en moet worden beoordeeld op uitbreiding naar diepe aderen.ADHDADHD is een ontwikkelingsstoornis met een blijvend patroon van onoplettendheid en/of hyperactiviteit en impulsiviteit dat dagelijks functioneren belemmert.ADHD bij kinderenKinderen met ADHD hebben een blijvend patroon van onoplettendheid, hyperactiviteit en/of impulsiviteit dat problemen geeft op school, thuis of met vrienden.ADHD bij volwassenenBij volwassenen kan ADHD zich uiten als blijvende problemen met aandacht, planning, organisatie, onrust en impulsiviteit die meerdere delen van het leven beïnvloeden.Adrenogenitaal syndroom (AGS/CAH)Het adrenogenitaal syndroom is een erfelijke aandoening van de bijnieren. Het lichaam maakt te weinig cortisol en bij sommige vormen ook te weinig aldosteron.AftenAften zijn kleine pijnlijke zweertjes in de mond. De meeste genezen vanzelf binnen één tot twee weken en zijn niet besmettelijk.AlcoholAlcoholgebruik wordt een probleem als je de controle verliest of als het je gezondheid, werk of relaties schaadt. Behandeling en ondersteuning zijn mogelijk.AllergieBij een allergie reageert het lichaam op iets dat meestal onschadelijk is, zoals eten, pollen, huisstof, dieren, een insectensteek of medicijn.ALSALS is een voortschrijdende ziekte van zenuwcellen die beweging aansturen. De ziekte kan lopen, praten, slikken en ademen beïnvloeden.AlvleesklierkankerAlvleesklierkanker geeft in een vroeg stadium soms geen duidelijke klachten. Gele huid of ogen, gewichtsverlies en bovenbuik- of rugpijn moeten worden onderzocht.Amputatie van een beenNa amputatie van een deel van het been zijn wondzorg, revalidatie en bescherming van het andere been belangrijk voor het herstel.Ander merk medicijnEen goedgekeurd generiek medicijn heeft dezelfde werkzame stof, sterkte en toedieningsvorm als het merkmedicijn, maar naam, kleur, vorm en hulpstoffen kunnen verschillen.AngstIedereen is soms bezorgd. Bij een angststoornis blijft angst of bezorgdheid aanwezig, is die moeilijk te beheersen en belemmert die het dagelijks leven.Angst bij kinderenAngst en zorgen horen deels bij opgroeien. Angst wordt een probleem als die sterk is, aanhoudt of school, thuis, vriendschappen en dagelijkse activiteiten belemmert.Anorexia nervosaAnorexia nervosa is een ernstige eetstoornis met voedselbeperking, sterke angst om aan te komen en vaak een verstoord lichaamsbeeld.AntibioticaAntibiotica doden bepaalde bacteriën of remmen hun groei. Ze werken niet tegen virussen zoals verkoudheid en griep en horen alleen te worden gebruikt wanneer dat nodig is.ARFIDARFID is een eetstoornis waarbij iemand eten zo sterk vermijdt of beperkt dat voeding, groei of het dagelijks leven eronder lijdt, zonder dat angst om aan te komen de hoofdreden is.Artritis psoriaticaArtritis psoriatica is een langdurige gewrichtsontsteking die kan voorkomen bij psoriasis. Soms beginnen gewrichtsklachten voordat er duidelijke huidplekken zijn.ArtroseArtrose is een langdurige gewrichtsaandoening die pijn, stijfheid en minder beweging kan geven. Knieën, heupen en vingers zijn vaak aangedaan.Artrose in je knieArtrose in de knie kan pijn, stijfheid, zwelling en moeite met lopen, opstaan of traplopen geven. Aangepaste beweging is een centraal onderdeel van de behandeling.Asbestkanker in het longvlies of buikvliesMesothelioom is een zeldzame kanker van het vlies rond de longen of in de buik. De meest voorkomende oorzaak is het inademen van asbestvezels vele jaren eerder.Astma bij kinderenBij astma raken de luchtwegen ontstoken en nauwer. Een kind kan hoesten, piepen, een beklemmend gevoel of benauwdheid krijgen, vooral 's nachts, bij inspanning of infecties.Astma bij volwassenenAstma bij volwassenen veroorzaakt perioden van hoesten, piepen, een beklemmende borst en benauwdheid. Met de juiste behandeling kunnen de meeste mensen klachten goed beheersen.AutismeAutisme is een verschil in de ontwikkeling van de hersenen dat invloed kan hebben op communicatie, sociale interactie, prikkelverwerking en behoefte aan voorspelbaarheid. Iedere autistische persoon heeft eigen sterke kanten en ondersteuningsbehoeften.Baarmoeder verwijderenEen hysterectomie is een operatie waarbij de baarmoeder wordt verwijderd. Dit kan nodig zijn bij ernstig bloedverlies, vleesbomen, pijn, verzakking of kanker wanneer andere behandelingen onvoldoende helpen of niet passend zijn.BaarmoederhalskankerBaarmoederhalskanker ontstaat in het onderste deel van de baarmoeder dat uitkomt in de vagina. Een aanhoudende infectie met bepaalde typen HPV is de belangrijkste oorzaak; screening kan afwijkende cellen vinden voordat ze kanker worden.BaarmoederkankerBaarmoederkanker begint meestal in het slijmvlies aan de binnenkant van de baarmoeder, het endometrium. Ongewoon vaginaal bloedverlies, vooral na de overgang, is het belangrijkste signaal om te laten onderzoeken.Baby zat tijdens bevalling vast met de schouderBij schouderdystocie is het hoofd van de baby geboren, maar blijft een schouder achter het schaambeen vastzitten. Dit is tijdens de bevalling een spoedgeval; daarna worden moeder en baby gecontroleerd op letsel en complicaties.Baby's en huilenHuilen is de belangrijkste manier waarop een baby communiceert. Honger, een natte luier, moeheid, lucht, warmte, kou of behoefte aan troost zijn veelvoorkomende oorzaken, maar ander huilen of een zieke baby moet worden beoordeeld.Bacteriële gewrichtsontstekingEen bacteriële gewrichtsontsteking, ook septische artritis genoemd, is een ernstige infectie die een gewricht snel kan beschadigen. Plotselinge hevige pijn en zwelling van een gewricht moeten dringend worden beoordeeld.Bacteriën die ongevoelig zijn voor antibioticaAntibioticaresistentie betekent dat bacteriën zijn veranderd en dat één of meer antibiotica ze niet meer doden. Niet de persoon maar de bacterie is resistent, waardoor een infectie moeilijker te behandelen kan zijn.BasaalcelkankerBasaalcelkanker is een veelvoorkomende vorm van huidkanker die meestal langzaam groeit en bijna nooit naar andere delen van het lichaam uitzaait. Zonder behandeling kan de plek wel doorgroeien en omliggend weefsel beschadigen.Basiszalf en andere verzachtende middelenEen emolliens is een crème, lotion of zalf die een beschermend laagje op de huid maakt en vocht vasthoudt. Het helpt bij een droge, jeukende of schilferende huid, bijvoorbeeld bij eczeem.Bedplassen bij kinderenBedplassen komt vaak voor bij kinderen, vooral onder de 5 jaar, en is niet hun schuld. De meeste kinderen groeien eroverheen, maar steun, routines en zo nodig behandeling kunnen helpen.Bedplassen bij volwassenenOngewild plassen tijdens de slaap op volwassen leeftijd heet nachtelijke enuresis. Vooral wanneer dit nieuw begint, is onderzoek nodig omdat verschillende behandelbare oorzaken mogelijk zijn.BedwantsenBedwantsen zijn kleine insecten die zich in matrassen, meubels en kieren verstoppen en 's nachts bloed zuigen. Ze staan niet bekend om het verspreiden van ziekten, maar beten kunnen jeuk, slaapverlies en zelden een allergische reactie geven.Behandelingen van de baarmoederhalsAls screening afwijkende cellen op de baarmoederhals laat zien, kunnen vervolgonderzoek en zo nodig behandeling voorkomen dat deze kanker worden. Een afwijkende uitslag betekent niet automatisch dat je kanker hebt.Berg bij baby'sBerg is een onschuldige, veelvoorkomende huidaandoening bij baby's met vettige witte of gele schilfers, vooral op de hoofdhuid. Het is niet besmettelijk en verdwijnt meestal vanzelf binnen enkele maanden.BeroerteEen beroerte ontstaat wanneer de bloedtoevoer naar een deel van de hersenen wordt geblokkeerd of een bloedvat barst. Elke minuut telt: herken de signalen en bel onmiddellijk 912.BevallingEen bevalling is het proces waarbij weeën de baarmoedermond openen, de baby wordt geboren en daarna de placenta komt. Elke bevalling verloopt anders; neem contact op met je geboorteteam zodra de afgesproken signalen beginnen.Bevalling met hulp van een vacuümpompBij een vacuümbevalling plaatst een bevoegde zorgverlener een zuignap op het hoofd van de baby om tijdens weeën en persen te helpen. Dit wordt alleen voorgesteld als het team dit een geschikte manier vindt om de geboorte veiliger te laten verlopen.Bevalling: herstel na de geboorteNa de bevalling hebben lichaam en emoties tijd nodig om te herstellen en heeft de baby regelmatige zorg en controle nodig. Bloedverlies, krampen, moeheid en stemmingswisselingen kunnen normaal zijn, maar sommige signalen vragen snel hulp.Bezoek aan de huisartsEen goede voorbereiding helpt om de tijd met de dokter goed te gebruiken. Bedenk vooraf wat je wilt bespreken, neem informatie over medicijnen mee en vraag om uitleg totdat je het plan begrijpt.BijbalontstekingBijbalontsteking is een ontsteking van het buisje achter de zaadbal dat zaadcellen opslaat en vervoert. Een infectie, waaronder een soa, kan de oorzaak zijn; plotselinge hevige pijn kan een gedraaide zaadbal zijn en is een spoedgeval.BijholteontstekingBijholteontsteking is zwelling van de holtes in de botten rond de neus, meestal na een verkoudheid of griep. De meeste gevallen verbeteren binnen enkele weken zonder antibiotica.BijtwondEen beet van een mens of dier die de huid kapotmaakt kan infecteren, ook als de wond klein lijkt. Spoel de plek direct en laat beoordelen of antibiotica, een tetanusprik of bescherming tegen hondsdolheid nodig is.Bijwerkingen na een vaccinatieNa een vaccinatie kan de prikplek pijn doen en kun je moeheid, hoofdpijn of lichte koorts krijgen. Deze veelvoorkomende reacties zijn meestal mild en verdwijnen binnen enkele dagen; ernstige bijwerkingen zijn mogelijk maar zeer zeldzaam.Bipolaire stoornisEen bipolaire stoornis is een psychische aandoening met perioden van een verhoogde stemming, zoals manie of hypomanie, en perioden van depressie. Het is meer dan een gewone stemmingswisseling en kan worden behandeld met medicijnen, therapie en regelmatige begeleiding.BlaarEen blaar is een met vocht gevuld holletje onder de bovenste huidlaag. Wrijving, een verbranding, allergie of huidaandoening kan de oorzaak zijn; de meeste blaren genezen vanzelf als je ze beschermt.BlaasjeseczeemBlaasjeseczeem of pompholyx is eczeem met kleine, sterk jeukende blaasjes op vingers, handpalmen, tenen of voetzolen. Het kan verdwijnen en terugkomen; behandeling helpt ontsteking en droge huid te beheersen.BlaaskankerBlaaskanker begint in cellen van de blaas. Bloed in de urine is het meest voorkomende signaal en kan zonder pijn komen en gaan; laat bloed in de urine altijd onderzoeken, ook de eerste keer of bij een kleine hoeveelheid.BlaasontstekingEen blaasontsteking, of cystitis, is meestal een bacteriële infectie van de blaas. Het kan branden bij het plassen, vaak aandrang en onderbuikpijn geven; zonder behandeling kan een infectie naar de nieren opstijgen.Blaasontsteking bij kinderenEen blaasontsteking bij kinderen is meestal bacterieel. Baby’s en jonge kinderen kunnen alleen koorts, prikkelbaarheid of slecht drinken hebben; oudere kinderen kunnen branden en vaak plassen. Snelle beoordeling helpt een nierinfectie voorkomen.Blaasontsteking bij mannenKlachten van een blaasontsteking bij mannen moeten door de dokter worden beoordeeld, omdat een UTI minder vaak voorkomt en kan samenhangen met prostaat, urineretentie, stenen of een ander probleem. Een urinemonster helpt de behandeling kiezen.Blaasontsteking bij ouderenBij ouderen kan een UTI gewone klachten geven zoals branden en vaak plassen, maar kwetsbare mensen of mensen met dementie kunnen nieuwe gedragsveranderingen tonen. Plotselinge verwardheid heeft veel mogelijke oorzaken en vraagt urgente beoordeling, niet de aanname dat het een UTI is.Blaasontsteking bij vrouwenBlaasontsteking komt vaak voor bij vrouwen doordat de plasbuis korter is. Branden, vaak aandrang en druk onderin de buik zijn typisch; zwangerschap, koorts, rugpijn of bloed vraagt snellere beoordeling.Blauwe nagelEen nagel kan blauw, donkerrood of zwart worden als na een klap, druk of knellende schoen bloed onder de nagel blijft zitten. Een kleine kneuzing groeit meestal met de nagel uit, maar hevige pijn, grote schade of verkleuring zonder letsel moet worden beoordeeld.Blauwe plekEen blauwe plek ontstaat als kleine bloedvaten onder de huid na een klap of druk beschadigen. De kleur kan tijdens het genezen veranderen van rood of paars naar groen en geel en verdwijnt meestal binnen enkele weken.BlindedarmontstekingEen blindedarmontsteking is een spoedeisende ontsteking van de appendix. De pijn begint vaak rond de navel en trekt naar rechtsonder. De klachten kunnen snel erger worden en behandeling in het ziekenhuis is meestal nodig.Bloed in de urineBloed in de urine kan de urine roze, rood of bruin maken. Laat dit altijd beoordelen, ook als het maar één keer gebeurt, om een kleine hoeveelheid gaat of geen pijn doet.Bloed ophoestenBloed in opgehoest slijm moet worden beoordeeld. Enkele kleine streepjes of vlekjes vragen om dringend medisch advies; meer bloed of bloed met pijn op de borst of benauwdheid is een noodgeval.Bloed uit de anusHelderrood bloed op papier of ontlasting kan door aambeien of een kloofje komen, maar donker bloed, zwarte ontlasting, veel bloed of bijkomende klachten moeten dringend worden beoordeeld.BloedarmoedeBij bloedarmoede heeft het bloed te weinig gezonde rode bloedcellen of hemoglobine om genoeg zuurstof te vervoeren. Het kan moeheid, zwakte en benauwdheid geven; behandeling hangt af van de oorzaak.BloedneusDe meeste bloedneuzen zijn niet gevaarlijk en stoppen met goede druk. Ga zitten, buig iets voorover en knijp het zachte deel van de neus 10 tot 15 minuten onafgebroken dicht.Bloedvattoegang voor dialyseEen bloedvattoegang is de plek waar bloed tijdens hemodialyse het lichaam verlaat en terugkomt. Het kan een fistel, graft of katheter zijn. Dagelijks controleren en goed verzorgen helpt infectie, stolsels en gevaarlijk bloedverlies voorkomen.BloedverdunnersBloedverdunners verminderen de vorming van stolsels en helpen trombose, longembolie en beroerte voorkomen. Ze vertragen de stolling, waardoor afwijkend bloedverlies of een harde klap extra aandacht vraagt.Bloedverlies uit de vaginaVaginaal bloedverlies buiten een normale menstruatie, na seks, tijdens zwangerschap of na de overgang moet worden beoordeeld. Veel oorzaken zijn niet ernstig, maar sommige vragen om snelle behandeling.BoezemfibrillerenBoezemfibrilleren is een onregelmatig en vaak snel hartritme vanuit de bovenste hartkamers. Het kan hartkloppingen en moeheid geven en verhoogt de kans op stolsels en een beroerte.BofBof is een besmettelijke virusinfectie die de speekselklieren voor en onder de oren kan laten opzwellen. De meeste mensen herstellen, maar ernstige complicaties zijn mogelijk. Het BMR-vaccin geeft de beste bescherming.Borsten onderzoekenWeten hoe je borsten of borstkas er normaal uitzien en aanvoelen helpt veranderingen opmerken. Bekijk en voel iedere borst, oksel en het gebied tot het sleutelbeen regelmatig, ongeveer maandelijks.BorstkankerBorstkanker begint wanneer afwijkende cellen in de borst ongecontroleerd groeien. Vroege herkenning en behandeling zijn belangrijk. Laat een nieuwe knobbel of andere verandering beoordelen, ook zonder pijn.Borstontsteking bij borstvoedingMastitis is een ontsteking van de borst die vaak begint als melk niet goed wegstroomt. De borst kan warm, pijnlijk en gezwollen worden en je kunt je grieperig voelen. Normaal blijven voeden is meestal veilig en helpt.Cannabis bij een ziekteCannabis of een geneesmiddel met bestanddelen uit cannabis kan bij een klein aantal aandoeningen soms klachten verminderen. Het geneest de onderliggende ziekte meestal niet, het bewijs verschilt sterk per klacht en gebruik kan bijwerkingen, afhankelijkheid en wisselwerkingen geven.Carpale-tunnel-syndroomBij het carpale-tunnel-syndroom raakt de middelste handzenuw in de pols onder druk. Dit geeft vooral tintelingen, een doof gevoel of pijn in duim, wijsvinger, middelvinger en een deel van de ringvinger, vaak 's nachts.Cellen of een stukje weefsel weghalen voor onderzoekBij een biopsie haalt een zorgverlener cellen of een klein stukje weefsel weg. Een patholoog onderzoekt dit materiaal om te bepalen welke verandering er is, bijvoorbeeld ontsteking, infectie, een goedaardige afwijking of kanker.ChikungunyaChikungunya is een virusinfectie die wordt overgedragen door Aedes-muggen. Plotselinge koorts en vaak hevige pijn in meerdere gewrichten zijn kenmerkend. De meeste mensen herstellen, maar gewrichtsklachten kunnen maanden of langer aanhouden.ChlamydiaChlamydia is een veelvoorkomende seksueel overdraagbare infectie door de bacterie Chlamydia trachomatis. Vaak zijn er geen klachten. Een test geeft duidelijkheid en behandeling verkleint de kans op complicaties en verdere verspreiding.CholesteatoomEen cholesteatoom is een ophoping van huidcellen in het middenoor of het bot achter het oor. Het is geen gewone huidprop en meestal geen kanker, maar kan blijven groeien, bot beschadigen en ernstige infecties veroorzaken.CholesterolCholesterol is een vetachtige stof die het lichaam nodig heeft. Een te hoog gehalte aan vooral LDL-cholesterol kan jarenlang bijdragen aan vernauwing van slagaders en zo het risico op een hartinfarct, beroerte en andere vaatziekten verhogen.Chronische pijnChronische pijn is pijn die langer aanhoudt dan de gebruikelijke hersteltijd, vaak langer dan drie maanden. De pijn is echt, ook wanneer onderzoek geen duidelijke schade verklaart. Behandeling richt zich op veiligheid, functioneren en kwaliteit van leven.ClusterhoofdpijnClusterhoofdpijn geeft zeer hevige, eenzijdige pijnaanvallen rond of achter één oog. Aanvallen komen vaak op vaste tijden in reeksen en gaan aan dezelfde kant samen met tranen, een verstopte neus of een hangend ooglid. Een arts moet de diagnose bevestigen en een snel werkend aanvals- en preventieplan maken.CoeliakieCoeliakie is een blijvende afweerreactie op gluten uit tarwe, gerst en rogge. Daardoor raakt de dunne darm beschadigd en kunnen buikklachten, bloedarmoede, vermoeidheid, groeiproblemen of weinig merkbare klachten ontstaan. Laat je testen terwijl je nog gluten eet; begin niet vóór het onderzoek op eigen initiatief glutenvrij.Colitis ulcerosaColitis ulcerosa is een chronische ontsteking van de binnenste laag van de dikke darm. De ziekte geeft perioden met onder meer bloederige diarree, aandrang, buikpijn en moeheid, afgewisseld met rustigere perioden. Behandeling remt ontsteking, voorkomt complicaties en vraagt vaste controles.Communicatie, hoorproblemen en verstandelijke beperkingenGoede zorg begint met communicatie die de persoon kan horen, zien, begrijpen en gebruiken. Een hoorprobleem of verstandelijke beperking betekent niet dat iemand geen eigen keuzes kan maken. Vraag om passende ondersteuning, extra tijd en begrijpelijke informatie, en betrek een naaste alleen met toestemming of wanneer dit juridisch noodzakelijk is.Complex regionaal pijnsyndroom (CRPS)CRPS is aanhoudende, vaak brandende pijn in meestal één arm of been, die veel sterker of langduriger is dan na het oorspronkelijke letsel verwacht wordt. Temperatuur, kleur, zwelling, gevoel en bewegen kunnen veranderen. Vroege herkenning en actieve revalidatie door een team geven de beste kans op herstel.CondoomsCondooms verkleinen bij correct gebruik de kans op zwangerschap en veel seksueel overdraagbare infecties. Gebruik bij elke seksuele handeling een nieuw condoom vanaf het eerste genitale contact. Bij scheuren of afglijden kan snelle beoordeling nodig zijn voor noodanticonceptie, soa-testen of hiv-PEP.Contact-eczeemContact-eczeem is een ontsteking van de huid door directe irritatie of een vertraagde allergische reactie op een stof. De huid kan jeuken, branden, rood of donkerder worden, blaasjes, kloven en schilfers krijgen. De belangrijkste stap is de oorzaak herkennen en contact beperken, met herstel van de huidbarrière en zo nodig behandeling.COPDCOPD is een blijvende longziekte waarbij lucht moeilijk uit de longen stroomt. Hoesten, slijm, piepen, moeheid en toenemende kortademigheid zijn veelvoorkomend. Stoppen met roken, goede inhalatietechniek, bewegen, vaccinaties en een persoonlijk actieplan kunnen klachten en longaanvallen verminderen.Corona (COVID-19)Corona, officieel COVID-19, is een infectie door het virus SARS-CoV-2. De klachten lopen uiteen van geen of milde verkoudheidsklachten tot ernstige long- en andere orgaanproblemen. De meeste mensen herstellen thuis, maar snelle beoordeling is belangrijk bij benauwdheid, achteruitgang of een verhoogd risico op ernstig ziek worden.Corona hebbenHeb je COVID-19 of klachten die daarbij passen, dan kun je meestal thuis herstellen. Bescherm mensen om je heen, drink voldoende en let op ademhaling en achteruitgang. Neem vroeg contact op als je een hoog risico hebt op ernstige ziekte, omdat een eventuele behandeling kort na het begin van de klachten moet worden beoordeeld.Corona in het ziekenhuisEen ziekenhuisopname bij COVID-19 is nodig wanneer controle of behandeling thuis niet veilig genoeg is, bijvoorbeeld door zuurstoftekort, uitdroging, ernstige zwakte of ontregeling van een andere ziekte. Het team behandelt niet alleen het virus en de longen, maar let ook op stolsels, hart, nieren, delier, voeding, mobiliteit en herstel.Corona voorkomenGeen enkele maatregel voorkomt alle coronabesmettingen. De beste bescherming ontstaat door meerdere maatregelen te combineren: actuele vaccinatie, thuisblijven bij ziekte, frisse lucht, afstand van kwetsbare mensen, een goed passend masker in risicosituaties en goede hand- en hoesthygiëne.Corona-prikDe corona-prik traint het afweersysteem tegen SARS-CoV-2 en is vooral bedoeld om ernstige COVID-19, ziekenhuisopname en overlijden te voorkomen. Welk vaccin en welke herhaalprik passend zijn hangt af van leeftijd, gezondheid, eerdere prikken en het actuele Curaçaose aanbod.CT-scanEen CT-scan maakt met röntgenstraling en computerberekeningen gedetailleerde dwarsdoorsneden van het lichaam. Soms is contrastmiddel nodig om organen en bloedvaten beter te zien. Vertel vooraf over zwangerschap, nierproblemen, allergische reacties, diabetesmedicatie en alle andere medicijnen.Cyste op de eierstokEen eierstokcyste is een met vocht of ander materiaal gevulde holte in of op een eierstok. Veel cysten vóór de overgang horen bij de eisprong en verdwijnen vanzelf. Grootte, uiterlijk, klachten, leeftijd, zwangerschap en menopauze bepalen of controle of behandeling nodig is.DarmkankerDarmkanker is een kwaadaardige tumor in de dikke darm of endeldarm. Bloed bij de ontlasting, een blijvend veranderd ontlastingspatroon, onverklaard gewichtsverlies of bloedarmoede moeten worden onderzocht, maar kunnen ook een andere oorzaak hebben.Darmkanker opsporenMet screening kan darmkanker of een voorstadium worden gevonden voordat er klachten zijn. Een ontlastingstest, coloscopie of ander onderzoek heeft voordelen en nadelen; welk programma op Curaçao beschikbaar is, moet lokaal worden nagevraagd.DarmpoliepenDarmpoliepen zijn uitgroeisels van het slijmvlies van de dikke darm of endeldarm. De meeste zijn goedaardig, maar sommige typen kunnen in jaren uitgroeien tot darmkanker en worden daarom verwijderd en onderzocht.DCDDCD is een neuro-ontwikkelingsstoornis waarbij het leren en uitvoeren van motorische vaardigheden duidelijk moeilijker gaat dan verwacht en het dagelijks leven wordt belemmerd. Het is geen luiheid; zorgvuldig onderzoek en praktische ondersteuning thuis en op school kunnen veel verschil maken.De pilDe anticonceptiepil kan zwangerschap voorkomen wanneer je het juiste type correct gebruikt. De combinatiepil en progestageenpil verschillen in hormonen, risico's, innamemarge en advies bij vergeten, ziekte of andere medicijnen.De pil vergetenWat je moet doen na een vergeten anticonceptiepil hangt af van het exacte piltype, hoeveel werkzame pillen zijn gemist, de plaats in het schema, seks zonder condoom, braken, diarree en andere medicijnen. Controleer de verpakking en vraag snel professioneel advies.DelierEen delier is een plotseling ontstane, wisselende verstoring van aandacht en denken door een lichamelijke oorzaak, medicijn of intoxicatie. Het is geen normale veroudering en vraagt dezelfde dag medische beoordeling; soms is direct levensreddende hulp nodig.Delier bij kinderenEen delier bij een kind is een acute, wisselende verandering in aandacht, bewustzijn en gedrag door ziekte, behandeling, medicijn of intoxicatie. Het kan stil of onrustig verlopen en vraagt altijd snelle medische beoordeling van de onderliggende oorzaak.DementieDementie is een syndroom waarbij denken, geheugen of andere cognitieve functies zo achteruitgaan dat het dagelijks leven wordt belemmerd. Het is geen normaal onderdeel van ouder worden; onderzoek zoekt het patroon, de oorzaak en behandelbare factoren.Denken aan zelfmoordGedachten aan zelfmoord kunnen ontstaan wanneer pijn, wanhoop of problemen ondraaglijk lijken. Je hoeft dit niet alleen te dragen: vertel het vandaag aan iemand die je vertrouwt en zoek professionele hulp. Bij direct gevaar bel je Ambulance 912; voor urgente huisartsenzorg buiten kantooruren bel je HAP 9252.DepressieEen depressie is meer dan een paar sombere dagen. Somberheid of verlies van interesse is bijna dagelijks aanwezig en beïnvloedt slaap, energie, denken, relaties en functioneren. Goede beoordeling en behandeling helpen; bij gedachten aan zelfmoord is dezelfde dag hulp nodig.Depressie na je bevallingEen depressie na de bevalling geeft aanhoudende somberheid, angst, leegte of verlies van plezier en kan de zorg voor jezelf en je baby zwaar maken. Het is behandelbaar en geen teken dat je een slechte ouder bent. Verwardheid, wanen, manie of gevaar voor ouder of baby is direct spoed.Diabetes en zwangerDiabetes vóór of tijdens een zwangerschap vraagt extra begeleiding om glucose, bloeddruk, nieren, ogen en de groei van de baby goed te volgen. Begin liefst vóór de bevruchting met een gezamenlijk plan. Stop of verander medicijnen en insuline nooit zelf.Diabetes type 1Bij diabetes type 1 maakt het lichaam vrijwel geen insuline meer door een auto-immuunreactie. Dagelijks insuline en glucosecontrole zijn levensnoodzakelijk. Een ernstige hypo of diabetische ketoacidose kan snel levensbedreigend worden en vereist directe hulp.Diabetes type 2Bij diabetes type 2 reageert het lichaam minder goed op insuline en kan de alvleesklier geleidelijk onvoldoende insuline maken. Leefstijl, medicijnen en controle van hart, nieren, ogen en voeten worden persoonlijk gecombineerd. De aandoening is niet simpelweg iemands eigen schuld.DiarreeBij diarree is de ontlasting vaker en dunner dan normaal. Meestal is een darminfectie de oorzaak en herstelt het vanzelf, maar uitdroging kan snel gevaarlijk worden, vooral bij baby's, ouderen, zwangeren en mensen met een kwetsbare gezondheid. Goed drinken en tijdig alarmsignalen herkennen zijn het belangrijkst.Dicht oorEen dicht gevoel in het oor komt vaak door oorsmeer, verkoudheid, drukverschil of vocht, maar kan ook plotseling gehoorverlies maskeren. Stop niets in het oor. Gehoor dat binnen uren of enkele dagen plots duidelijk minder wordt, vooral aan één kant, moet dezelfde dag urgent worden beoordeeld.Dichte zaadleidersMet dichte zaadleiders bedoelen we hier afgesloten eileiders: de buisjes die eicel en zaadcellen samenbrengen. Eén of beide eileiders kunnen door eerdere infectie, endometriose, operatie of sterilisatie afgesloten zijn. Dit geeft meestal geen klachten, maar kan zwanger worden bemoeilijken en de kans op een buitenbaarmoederlijke zwangerschap verhogen.DifterieDifterie is een zeldzame maar ernstige besmettelijke ziekte door toxinevormende bacteriën. Vooral keeldifterie kan de luchtweg blokkeren en hart of zenuwen beschadigen. Een verdenking vraagt directe medische beoordeling, isolatiemaatregelen en behandeling; wacht niet op spontane verbetering.Dikke enkels of onderbenenDikke enkels of onderbenen ontstaan meestal doordat vocht zich in het weefsel ophoopt. Warmte, lang staan, aderen of medicijnen kunnen een rol spelen, maar zwelling kan ook passen bij een bloedprop of een aandoening van hart, nieren of lever. Vooral plotselinge zwelling aan één been vraagt snelle beoordeling.Dikke ogen of lippenDikke oogleden of lippen kunnen ontstaan door irritatie, infectie, allergie of angio-oedeem. De zwelling is vaak onschuldig, maar kan gevaarlijk zijn wanneer tong of keel meedoet of ademhaling, stem, slikken of bewustzijn verandert. Bij zulke signalen is onmiddellijke hulp nodig.Dikkere borsten bij mannenDikkere borsten bij mannen kunnen bestaan uit extra vet, groei van borstklierweefsel of beide. Kliergroei heet gynaecomastie en komt vaak voor in puberteit en op oudere leeftijd. Meestal is het goedaardig, maar een harde eenzijdige knobbel, tepelverandering of okselklier moet worden onderzocht.Dikkere lymfeklierEen dikkere lymfeklier is meestal een reactie op een infectie dichtbij, zoals verkoudheid, keelontsteking of een huidwond. De klier wordt dan vaak gevoelig en neemt weer af. Een harde, groeiende, vastzittende of langdurig vergrote klier, vooral met koorts, nachtzweten of gewichtsverlies, moet worden onderzocht.Dissociatieve stoornisBij dissociatie voelt de verbinding tussen gedachten, gevoelens, herinneringen, lichaam, identiteit of omgeving tijdelijk verstoord. Dat kan een menselijke reactie op overweldiging zijn, maar bij terugkerende ernstige hinder kan sprake zijn van een dissociatieve stoornis. Professionele beoordeling is belangrijk omdat lichamelijke, neurologische, slaap- en middelgerelateerde oorzaken vergelijkbare klachten kunnen geven.DiverticulitisDiverticulitis is een ontsteking van één of meer uitstulpingen in de dikke darm. Vaak ontstaat pijn links onder in de buik, met koorts en verandering van ontlasting. Een milde ongecompliceerde aanval kan soms thuis worden behandeld, maar perforatie, abces, afsluiting of sepsis vraagt snelle ziekenhuiszorg.DNA-onderzoek bij medicijnenDNA-onderzoek bij medicijnen, ook farmacogenetica genoemd, bekijkt varianten die invloed kunnen hebben op verwerking of werking van bepaalde geneesmiddelen. De uitslag kan bij enkele goed onderzochte combinaties helpen bij middel- of dosis-keuze, maar voorspelt niet zeker of een medicijn werkt of bijwerkingen geeft.DownsyndroomDownsyndroom is een aangeboren chromosomale variatie waarbij extra genetisch materiaal van chromosoom 21 aanwezig is. Ontwikkeling en gezondheid verschillen sterk per persoon. Met passende medische controles, vroege ondersteuning, inclusief onderwijs, zeggenschap en goede toegang tot zorg kunnen mensen met Downsyndroom een betekenisvol leven leiden.DraadwormenMet draadwormen bedoelen we hier filaria: verschillende tropische rondwormen die door stekende muggen of vliegjes worden overgebracht. Afhankelijk van de soort kunnen larven en wormen onder de huid, in lymfevaten of rond het oog voorkomen. Reisgebied, klachten en soort bepalen onderzoek en behandeling. Dit is iets anders dan aarsmaden of Strongyloides.Draai-duizeligheidBij draai-duizeligheid voelt het alsof jijzelf of de omgeving draait of beweegt. Vaak ligt de oorzaak in het evenwichtsorgaan, maar plotselinge aanhoudende vertigo met neurologische uitval kan een beroerte zijn. Het patroon van aanvallen, gehoorklachten en alarmsignalen bepaalt welke beoordeling nodig is.Droge huidEen droge huid bevat te weinig water en vetten in de buitenste huidlaag. De huid kan trekkerig, ruw, schilferig, jeukend of gebarsten worden. Zon, warmte, zweten, airconditioning, vaak wassen en irriterende producten spelen op Curaçao vaak mee. Goede huidverzorging helpt; ontsteking, infectie of een onderliggende ziekte vraagt soms medische beoordeling.Droge ogenBij droge ogen is de traanfilm te weinig, te snel verdampt of van onvoldoende kwaliteit. Branden, prikken, een zandkorrelgevoel, wisselend wazig zien en juist tranende ogen komen vaak voor. Zon, wind, airconditioning, schermgebruik en contactlenzen kunnen de klachten op Curaçao versterken. Een pijnlijk rood oog of plotseling zichtverlies is geen gewone droogte.DrugsDrugs beïnvloeden hersenen en lichaam. Effect, risico en duur zijn onvoorspelbaar door middel, sterkte, combinatie, gezondheid en verontreiniging. Dit artikel geeft preventie, herkenning van problemen en eerste hulp zonder gebruiksinstructies. Bij niet wekbaar zijn, trage ademhaling, een insult, pijn op de borst, extreme oververhitting of andere levensbedreigende tekenen na drugsgebruik bel je Ambulance 912.DrukplekEen drukplek ontstaat wanneer huid en onderliggend weefsel te lang onder druk of schuifkracht staan, vaak boven een botpunt of onder een hulpmiddel. Vroege verkleuring die niet wegtrekt kan diepere schade betekenen. Druk onmiddellijk verminderen, dagelijks controleren en professionele wondbeoordeling voorkomen verergering; masseer de plek niet.DuizeligDuizelig kan draaien, wankelen, een licht gevoel in het hoofd of bijna flauwvallen betekenen. Oorzaken lopen uiteen van uitdroging, bloeddrukdaling en medicatie tot een oor-, hart- of neurologisch probleem. Het precieze gevoel, begin, duur, houding en bijkomende klachten bepalen de urgentie. Nieuwe beroerteverschijnselen, pijn op de borst of bewusteloosheid zijn spoed.DwangstoornisBij een dwangstoornis komen ongewenste terugkerende gedachten, beelden of aandrang en/of dwanghandelingen die angst tijdelijk verminderen, maar de cyclus in stand houden. Het gaat verder dan voorkeur voor orde of perfectionisme. Cognitieve gedragstherapie met exposure en responspreventie is een belangrijke behandeling; medicatie kan via een arts worden toegevoegd.DwarslaesieEen dwarslaesie is beschadiging van het ruggenmerg waardoor beweging, gevoel en automatische lichaamsfuncties onder het letselniveau veranderen. Na een ongeval zijn nek en rug niet onnodig te bewegen en is spoedzorg nodig. Leven met een dwarslaesie vraagt gespecialiseerde revalidatie en blijvende aandacht voor ademhaling, huid, blaas, darm, bloeddruk, pijn, seksualiteit en mentale gezondheid.EbolaEbola is een zeldzame maar ernstige virusziekte. Besmetting gebeurt vooral door direct contact met lichaamsvloeistoffen van een zieke of overleden besmette persoon. Klachten na relevante reis of blootstelling vragen onmiddellijk telefonisch overleg: bel vooraf en ga niet onaangekondigd naar een wachtkamer.EchoEen echo maakt beelden met geluidsgolven. Het onderzoek kan organen, bloedstroom, zwangerschap en oppervlakkige weefsels beoordelen zonder röntgenstraling. Welke voorbereiding nodig is en wat een uitslag betekent, hangt af van het soort echo en de medische vraag.EczeemEczeem is een verzamelnaam voor ontsteking van de huid met jeuk, roodheid, schilfers, bultjes, kloofjes of nattende plekken. De juiste aanpak hangt af van het type en de oorzaak. Dagelijkse vettende huidzorg helpt vaak; pijn, pus, koorts of snelle uitbreiding vraagt medische beoordeling.Eczeem door erfelijke aanlegEczeem door erfelijke aanleg heet constitutioneel of atopisch eczeem. De huidbarrière en afweer reageren gevoeliger, waardoor perioden met droge jeukende ontsteking ontstaan. Het is niet besmettelijk. Consequente basiszorg en tijdige ontstekingsremming kunnen opvlammingen sterk verminderen.Eczeem met schilfers op hoofd, gezicht of orenVettige of droge schilfers op hoofdhuid, wenkbrauwen, neusplooien en rond oren passen vaak bij seborroïsch eczeem. Het is niet besmettelijk en kan terugkomen. Milde verzorging en gerichte shampoo of medicinale behandeling helpen; pijn, pus, koorts of haaruitval in plekken vraagt beoordeling.Eczeem op je onderbenenEczeem op gezwollen onderbenen kan ontstaan door slechte terugstroom van bloed in de aderen. De huid jeukt, schilfert en verkleurt vaak rond enkels. Behandeling richt zich op huid én vochtophoping. Een plots dik pijnlijk been, snelle warme roodheid of wond vraagt snelle beoordeling.EenzaamheidEenzaamheid is het pijnlijke gevoel dat je minder of minder betekenisvol contact hebt dan je nodig hebt. Het kan iedereen treffen, ook mensen met familie of veel contacten. Kleine, haalbare stappen en een gesprek met je huisarts kunnen helpen; vraag direct hulp als wanhoop of onveiligheid ontstaat.Eetbui-stoornisBij een eetbui-stoornis heb je terugkerende eetbuien met verlies van controle en veel spanning of schaamte, zonder regelmatig compenserend gedrag zoals bij boulimia. Het is een behandelbare psychische aandoening en geen gebrek aan wilskracht. Zoek hulp bij je huisarts, zeker bij lichamelijke klachten of ernstige somberheid.EetprobleemEen eetprobleem betekent dat eten, eetlust of voedselkeuze moeilijk is, zonder dat al duidelijk is waarom. Lichamelijke ziekte, slikproblemen, pijn, stress, sensorische gevoeligheid, voedseltekort of een beginnende eetstoornis kunnen meespelen. Laat aanhoudende klachten, groei- of gewichtsverandering en alarmsignalen beoordelen.EetstoornisEen eetstoornis is een ernstige psychische aandoening waarbij eten, lichaamsbeeld of gedrag rond voeding gezondheid en dagelijks leven ontregelt. Je kunt ernstig ziek zijn bij ieder gewicht. Vroege behandeling verbetert de kans op herstel; laat lichamelijke alarmsignalen en zorgen over veiligheid direct beoordelen.Eierstok-kankerEierstok-kanker geeft vaak vage maar aanhoudende klachten, zoals een opgeblazen gevoel, snel vol zitten, buik- of bekkenpijn en vaker moeten plassen. Zulke klachten hebben meestal een andere oorzaak, maar nieuwe klachten die vaak terugkomen verdienen onderzoek. Diagnose en behandeling horen bij een gespecialiseerd team.Eiken-processierupsDe eiken-processierups leeft op bepaalde eiken in Europa en verspreidt microscopische brandharen die huid, ogen en luchtwegen kunnen irriteren. Deze eik-gerelateerde blootstelling is niet typisch voor Curaçao. Klachten na reizen, ingevoerde materialen of contact met andere rupsen vragen beoordeling op basis van de werkelijke soort en ernst.Elleboog uit de komBij een elleboog uit de kom staan de botdelen van het gewricht niet meer op hun normale plaats. Dit is pijnlijk en kan bloedvaten, zenuwen, banden of bot beschadigen. Laat de arm met rust, probeer de elleboog nooit zelf terug te zetten en laat het letsel dezelfde dag met spoed beoordelen.EndometrioseEndometriose is een chronische aandoening waarbij weefsel dat lijkt op baarmoederslijmvlies buiten de baarmoeder groeit en ontsteking kan veroorzaken. Klachten verschillen sterk en zijn niet af te leiden uit de hoeveelheid zichtbare afwijkingen. Een zorgvuldige beoordeling en gezamenlijke keuze uit pijnbehandeling, hormoonbehandeling, vruchtbaarheidszorg en soms chirurgie zijn belangrijk.EpilepsieEpilepsie is een hersenaandoening met een blijvende aanleg voor niet-uitgelokte epileptische aanvallen. Aanvallen kunnen bestaan uit schokken en bewusteloosheid, maar ook uit staren, vreemde gewaarwordingen of kort verlies van contact. Diagnose vraagt specialistische beoordeling; behandeling en veiligheidsafspraken worden persoonlijk afgestemd.EpiscleritisEpiscleritis is een meestal milde ontsteking van het dunne weefsel tussen het bindvlies en het witte oog. Het geeft vaak plots een plaatselijke rode plek, irritatie en lichte gevoeligheid zonder slechter zien. Een rood oog met hevige diepe pijn, lichtschuwheid, wazig zien, contactlensgebruik of oogletsel moet snel worden beoordeeld omdat er een ernstiger oorzaak kan zijn.Erfelijke ziekteEen erfelijke ziekte ontstaat geheel of gedeeltelijk door een verandering in genetisch materiaal die binnen een familie kan worden doorgegeven. Erfelijkheid is geen alles-of-nietsvoorspelling: overervingspatroon, kans, ernst en leeftijd van ontstaan verschillen. Een familiegesprek, medisch onderzoek, geïnformeerde toestemming en genetische counseling helpen bepalen of testen zinvol is en wat een uitslag wel en niet zegt.Erg ontstoken vinger (fijt)Fijt is een diepe, pijnlijke bacteriële infectie van een vinger, vaak in de vingertop. Door de kleine afgesloten ruimtes kan druk ontstaan en kan de infectie zich uitbreiden naar bot, gewricht of peesschede. Laat een sterk kloppende, gezwollen of slecht beweegbare vinger snel beoordelen en prik of snijd hem nooit zelf open.ErythrasmaErythrasma is een oppervlakkige bacteriële huidinfectie, meestal in warme en vochtige huidplooien zoals liezen, oksels en tussen tenen. De plek is vaak roodbruin, scherp begrensd en fijn schilferend. Het lijkt op een schimmelinfectie, maar vraagt een andere behandeling; een Wood-lamp kan bij onderzoek koraalrood oplichten.Essentiële tremorEssentiële tremor is een neurologische bewegingsstoornis die vooral ritmisch trillen van beide handen tijdens houding of beweging geeft. Ook hoofd en stem kunnen trillen. Cafeïne, stress, slaaptekort en sommige medicijnen kunnen het erger maken, maar nieuw of plots trillen moet eerst op andere oorzaken worden onderzocht.Eten zit vast in keel of slokdarm kindWanneer eten of een voorwerp bij een kind vastzit, is eerst belangrijk of het kind nog effectief kan hoesten, spreken en ademen. Bij verstikking is direct eerste hulp en Ambulance 912 nodig. Een kind dat wel ademt maar niet kan slikken, blijft kwijlen of pijn heeft kan een blokkade van de slokdarm hebben en moet urgent worden beoordeeld.EuthanasieEuthanasie is het op uitdrukkelijk verzoek van een patiënt doelbewust beëindigen van diens leven door een arts. Curaçao heeft geen met Nederland vergelijkbare wettelijke euthanasieprocedure: levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding zijn volgens het gepubliceerde Curaçaose Wetboek van Strafrecht strafbaar. Bespreek een stervenswens altijd zorgvuldig met je huisarts en vraag naar palliatieve zorg.Fenomeen van RaynaudBij het fenomeen van Raynaud trekken kleine bloedvaten in vingers of tenen tijdelijk sterk samen. Een vinger of teen kan daardoor bleek, blauw of rood worden en koud, doof of pijnlijk aanvoelen. Kou, airconditioning en spanning zijn bekende uitlokkers. Meestal is Raynaud onschuldig, maar een eerste aanval op latere leeftijd, wondjes of blijvende verkleuring kunnen wijzen op een andere aandoening en moeten worden beoordeeld.FibromyalgieFibromyalgie is een echte langdurige aandoening met verspreide pijn, vermoeidheid, niet-verkwikkende slaap en vaak concentratieproblemen. De klachten komen niet doordat spieren of gewrichten overal ontstoken of beschadigd zijn. Waarschijnlijk verwerkt en regelt het zenuwstelsel pijnsignalen anders. De diagnose volgt uit gesprek en lichamelijk onderzoek; soms is gericht onderzoek nodig om een andere of bijkomende ziekte te vinden.FlauwvallenBij flauwvallen verlies je kort het bewustzijn doordat de hersenen tijdelijk minder bloed krijgen. Vaak is de oorzaak onschuldig, zoals lang staan, warmte, pijn of schrik, maar soms speelt een hartritmestoornis of andere ernstige aandoening mee. Leg iemand veilig plat, controleer ademhaling en herstel, en laat alarmsignalen direct beoordelen.FobieEen fobie is een sterke, aanhoudende angst voor een bepaald voorwerp of een bepaalde situatie, terwijl het werkelijke gevaar meestal veel kleiner is dan de angst voelt. Vermijden geeft tijdelijk opluchting maar houdt de angst vaak in stand. Cognitieve gedragstherapie met veilige, stapsgewijze blootstelling helpt veel mensen.Functionele neurologische stoornis (FNS)Bij een functionele neurologische stoornis werken bepaalde hersennetwerken tijdelijk of langdurig niet goed samen, waardoor echte neurologische klachten ontstaan, zoals krachtsverlies, trillen, loopproblemen of aanvallen. De klachten zijn niet gespeeld of ingebeeld. De diagnose hoort bij voorkeur te berusten op herkenbare positieve klinische kenmerken, vastgesteld door een deskundige, en niet alleen op normale scans of bloedonderzoek.GalstenenGalstenen zijn harde deeltjes in de galblaas of galwegen. Veel mensen merken er niets van. Als een steen tijdelijk een afvoerbuis afsluit, kan hevige pijn rechtsboven of midden in de bovenbuik ontstaan. Aanhoudende pijn, koorts, geelzucht, sufheid of steeds zieker worden kan passen bij een ontsteking of blokkade en vraagt snelle medische beoordeling.Galstuwing als je zwanger bent (cholestase)Zwangerschapscholestase is een leveraandoening tijdens de zwangerschap waarbij galzuren in het bloed stijgen. Heftige jeuk zonder duidelijke huiduitslag, vaak aan handpalmen en voetzolen en 's nachts erger, is kenmerkend. De aandoening verdwijnt meestal na de bevalling, maar kan risico's voor de baby verhogen. Nieuwe hevige jeuk of minder kindsbewegingen moet daarom snel worden beoordeeld.GanglionEen ganglion is een goedaardige, met geleiachtige vloeistof gevulde zwelling bij een gewricht of peesschede. Het komt vaak voor op de hand of pols en kan groter en kleiner worden. Veel ganglia verdwijnen vanzelf. Laat een nieuwe of veranderende bult beoordelen als de diagnose niet zeker is, vooral bij pijn, roodheid, snelle groei, tintelingen of krachtsverlies.Gebroken heupEen gebroken heup is meestal een breuk van het bovenste deel van het dijbeen, vlak bij het heupgewricht. Vooral ouderen lopen risico na een val, maar een zwaar ongeval kan iedereen treffen. Pijn in lies of heup, niet kunnen staan en een korter naar buiten gedraaid been zijn verdacht. Laat iemand liggen, zet de heup niet recht en regel direct medische beoordeling en veilig vervoer.Gebroken polsBij een gebroken pols is meestal het uiteinde van het spaakbeen gebroken, soms samen met andere botten of banden. Pijn, zwelling, blauwe plekken en moeilijk bewegen ontstaan vaak na een val op de uitgestrekte hand. Een pols kan gebroken zijn zonder duidelijke scheefstand. Verwijder ringen, ondersteun de arm, zet de pols niet zelf recht en laat het letsel dezelfde dag beoordelen.Gebroken voetBij een gebroken voet is één van de botten in de voet gescheurd of gebroken. Pijn, zwelling, een blauwe plek en moeite met steunen komen vaak voor, maar je kunt bij sommige breuken nog lopen. Bescherm de voet, zet een scheefstaande voet nooit zelf recht en laat een vermoedelijke breuk medisch beoordelen.Gebroken wervelEen gebroken wervel kan ontstaan door een ernstig ongeval, maar ook door botontkalking na een kleine beweging of val. Sommige breuken zijn stabiel; andere kunnen ruggenmerg of zenuwen bedreigen. Houd iemand na ernstig trauma zo stil mogelijk en laat nieuwe krachtsvermindering, gevoelsverlies, ademproblemen of verlies van controle over urine en ontlasting direct beoordelen.Geel bultje op je oogwitEen klein geelwit verheven plekje op het oogwit is vaak een pinguecula: een goedaardige verandering van het bindvlies door onder meer zon, wind en droogte. Het plekje groeit meestal niet over het hoornvlies en hoeft vaak niet behandeld te worden. Pijn, lichtschuwheid, slechter zien, een beschadiging of een plots zeer rood oog past niet bij een rustige pinguecula en vraagt snelle beoordeling.Gegeneraliseerde angststoornisBij een gegeneraliseerde angststoornis maak je je op veel dagen buitensporig zorgen over verschillende delen van het leven en lukt het moeilijk om het piekeren te stoppen. De angst gaat vaak samen met onrust, spierspanning, vermoeidheid, concentratie- en slaapproblemen. Het is geen karakterzwakte: behandeling met onder meer cognitieve gedragstherapie en soms medicatie kan duidelijk helpen.Gekneusde of gebroken ribEen gekneusde en een gebroken rib geven vaak dezelfde scherpe pijn bij diep ademen, hoesten, lachen en bewegen. De meeste geïsoleerde ribletsels herstellen zonder operatie, maar goed blijven doorademen is belangrijk om slijm en longontsteking te voorkomen. Toenemende benauwdheid, bleekheid, sufheid, bloed ophoesten of ernstige buikpijn na een klap kan op inwendig letsel wijzen en vraagt directe hulp.Gele huid of geel oogwit bij babyVeel pasgeboren baby's worden in de eerste dagen wat geel doordat bilirubine zich ophoopt. Meestal verdwijnt dit, maar aan de kleur alleen kun je niet zien of de waarde veilig is. Geel zien in de eerste levensdag, sufheid, slecht drinken, donkere urine of heel lichte ontlasting moet snel worden beoordeeld.GenderGender gaat over rollen, verwachtingen, identiteit en expressie die met vrouwelijkheid, mannelijkheid of andere genderervaringen samenhangen. Genderidentiteit is niet hetzelfde als seksuele oriëntatie. Genderdiversiteit is geen ziekte. Sommige mensen ervaren wel spanning of lijden en kunnen behoefte hebben aan respectvolle sociale, psychologische of medische ondersteuning.Gescheurd trommelvliesEen gescheurd trommelvlies is een opening in het dunne vlies tussen gehoorgang en middenoor. Het kan ontstaan door een oorontsteking, drukverschil, harde knal of voorwerp in het oor. Veel kleine scheuren genezen vanzelf, maar het oor moet droog blijven en plots gehoorverlies, ernstige duizeligheid, hoofdletsel of aanhoudende uitvloed vraagt snelle beoordeling.Gescheurde zwakke plek in een bloedvat in het hoofdEen gescheurde zwakke plek in een bloedvat in het hoofd is meestal een gescheurd hersenaneurysma. Daarbij komt plots bloed rond de hersenen terecht. De klassieke klacht is een zeer plotselinge, extreem hevige hoofdpijn die binnen seconden tot minuten maximaal wordt. Dit is een noodsituatie: bel direct Ambulance 912.Gestoken door een insectEen steek van bijvoorbeeld een bij, wesp of mier geeft meestal plaatselijke pijn, roodheid en zwelling. Dat is vaak vervelend maar niet gevaarlijk. Gevaar ontstaat bij benauwdheid, zwelling van tong of keel, flauwvallen, herhaald braken na een allergische reactie of veel steken tegelijk. Dan bel je direct Ambulance 912.Gevaarlijke stof in oogEen chemische stof in het oog kan het oogoppervlak in korte tijd beschadigen. Begin onmiddellijk en onafgebroken te spoelen met veel schoon lauw water; zoek niet eerst uit welke stof het is. Verwijder contactlenzen alleen als dat gemakkelijk gaat, wrijf niet en probeer de stof niet te neutraliseren. Laat het oog na het spoelen professioneel beoordelen, zeker bij pijn, roodheid, wazig zien of blootstelling aan een bijtend middel.Gevoelig voor sommige groenten, fruit of notenJeuk, tinteling of lichte zwelling in mond en keel kort na rauw fruit, rauwe groente of sommige noten kan passen bij het pollen-voedselsyndroom, ook oraal allergiesyndroom genoemd. Eiwitten in het voedsel lijken dan op pollen waarvoor je allergisch bent. Klachten zijn vaak plaatselijk en gekookt voedsel wordt soms wel verdragen, maar een echte voedselallergie kan ernstiger verlopen. Laat het patroon beoordelen en test een verdacht product niet zelf opnieuw als je keelklachten of een algemene reactie hebt gehad.Geweld door iemand die je kentGeweld door een partner, familielid, verzorger, bekende of collega kan lichamelijk, seksueel, psychisch, digitaal of financieel zijn. Het is nooit jouw schuld. Je hoeft niet te wachten tot er zichtbare verwondingen zijn om hulp te vragen. Denk eerst aan veiligheid: zoek een moment en apparaat waarop je veilig informatie kunt bekijken, praat met een vertrouwd persoon of zorgverlener en maak een plan dat past bij jouw situatie. Bij direct levensgevaar bel je Ambulance 912.GewrichtsklachtenGewrichtsklachten zijn pijn, stijfheid, zwelling of minder bewegen van één of meer gewrichten. Overbelasting, letsel, artrose, jicht, een ontstekingsziekte en infectie zijn mogelijke oorzaken. De plaats, duur, ochtendstijfheid, zwelling en bijkomende klachten helpen bij het onderscheid. Een plots rood, heet, dik en zeer pijnlijk gewricht, vooral met koorts of ziek gevoel, moet dezelfde dag met spoed worden beoordeeld.Gezond etenGezond eten is geen perfect dieet maar een duurzaam patroon met veel verschillende plantaardige producten, voldoende eiwit, vezelrijke koolhydraten, passende vetten en vooral water. Minder vaak sterk bewerkte producten, suikerhoudende dranken en zeer zoute voeding helpt het risico op onder meer hart- en vaatziekten en diabetes te verlagen. Kies stap voor stap wat betaalbaar, cultureel passend en vol te houden is. Bij ziekte, zwangerschap, ondergewicht, slikproblemen of medicatie kan persoonlijk advies nodig zijn.Gezond levenGezond leven gaat niet om perfect eten, intensief sporten of een ideaal gewicht. Het bestaat uit gewoonten die je kans op ziekte verkleinen en je dagelijks functioneren ondersteunen: gevarieerd eten, regelmatig bewegen, voldoende slaap, niet roken, zo weinig mogelijk alcohol, omgaan met spanning en bescherming tegen zon en hitte. Kies één haalbare stap die bij jouw gezondheid en omstandigheden past.Gezondheids-testEen gezondheidstest kan een risico of ziekte opsporen voordat je klachten hebt, maar niet iedere test is nuttig voor iedere persoon. Een uitslag kan fout-positief of fout-negatief zijn en kan leiden tot onnodig vervolgonderzoek of juist valse geruststelling. Laat leeftijd, persoonlijke risico's, klachten en de vraag of vroege behandeling echt voordeel geeft bepalen welke screening zinvol is.GlasvochtloslatingBij een glasvochtloslating trekt de gel in het oog door veroudering los van het netvlies. Dat is vaak een normaal proces, maar tijdens het loskomen kan een scheur in het netvlies ontstaan. Nieuwe lichtflitsen, plots veel bewegende vlekjes of een donker gordijn moeten daarom dezelfde dag door een oogarts of acute oogzorg worden beoordeeld. Alleen oogonderzoek met verwijde pupillen kan een netvliesscheur betrouwbaar uitsluiten.GlaucoomGlaucoom is een groep oogziekten waarbij de oogzenuw beschadigt. De meest voorkomende vorm ontstaat langzaam en geeft lang geen klachten; verloren gezichtsveld komt niet terug. Vroege opsporing en behandeling kunnen verdere schade vaak afremmen. Plots hevige oogpijn met rood oog, wazig zien, gekleurde kringen rond licht, hoofdpijn of misselijkheid kan acuut kamerhoekglaucoom zijn en vereist onmiddellijke oogheelkundige beoordeling.GolfarmEen golfarm is pijn rond de peesaanhechting aan de binnenkant van de elleboog. De klacht ontstaat vaak doordat grijpen, pols buigen of onderarm draaien tijdelijk meer belast dan de pees aankan. Je hoeft niet te golfen om dit te krijgen. Tijdelijk aanpassen van belasting en geleidelijk oefenen helpen meestal; volledige langdurige rust maakt de arm niet automatisch sterker. Tintelingen, krachtsverlies, trauma, roodheid of een dikke gewrichtsklachten vragen beoordeling.GonorroeGonorroe is een seksueel overdraagbare infectie door de bacterie Neisseria gonorrhoeae. De infectie kan zitten in plasbuis, vagina of baarmoederhals, anus, keel en soms de ogen. Veel mensen hebben geen klachten en kunnen de bacterie toch doorgeven. Laat je gericht testen, laat sekspartners adviseren en gebruik alleen een behandeling die een arts voorschrijft, omdat resistentie een wereldwijd probleem is.GordelroosGordelroos is een pijnlijke huiduitslag door het opnieuw actief worden van het waterpokkenvirus. Meestal ontstaan blaasjes in een band aan één kant van lichaam of gezicht. Behandeling werkt het best wanneer een arts vroeg beoordeelt of een virusremmer nodig is. Uitslag bij oog, neus of oor, ernstige afweerzwakte, zwangerschap of snel zieker worden vraagt extra snelle beoordeling.GriepGriep is een besmettelijke luchtweginfectie door een influenzavirus. De ziekte begint vaak plotseling met koorts of rillingen, spierpijn, hoofdpijn, moeheid en droge hoest. De meeste gezonde mensen herstellen thuis, maar griep kan bij jonge kinderen, ouderen, zwangeren en mensen met chronische ziekte ernstig verlopen. Op Curaçao kunnen dengue en COVID-19 vergelijkbare klachten geven; laat alarmsignalen en risicogroepen tijdig beoordelen.Groei kindDe groei van een kind wordt beoordeeld met meerdere metingen van gewicht, lengte of lengte-in-ligging en bij jonge kinderen hoofdomtrek. Eén meting zegt weinig: het patroon op een geschikte groeicurve, de lichaamsbouw van ouders, zwangerschapsduur, voeding, ontwikkeling en gezondheid geven samen betekenis. Laat plotseling afvallen, stilstaande groei, uitdroging of een ziek kind tijdig beoordelen.Groep A-streptokok-bacterieGroep A-streptokok, vaak afgekort als GAS of Strep A, is een bacterie die keelontsteking, roodvonk en huidinfecties kan veroorzaken. De meeste infecties zijn goed te behandelen, maar soms dringt de bacterie dieper het lichaam binnen en ontstaat ernstige ziekte zoals necrotiserende fasciitis, streptokokken-shock of sepsis. Let daarom op snel toenemende pijn, snelle verslechtering, verwardheid, benauwdheid en een ziek ogende patiënt.HaartongEen haartong is een onschuldige verandering van het oppervlak van de tong. De kleine papillen op de tong worden langer dan normaal en houden kleurstoffen, bacteriën, gisten en voedselresten vast. Daardoor kan de tong zwart, bruin, geel of groen lijken en soms een vieze smaak of slechte adem geven. Het ziet er vaak erger uit dan het is, maar laat aanhoudende verkleuring, pijn of andere mondklachten wel beoordelen.HaaruitvalHaaruitval komt veel voor en heeft veel mogelijke oorzaken. Erfelijke haaruitval is het meest voorkomend, maar ook stress, ziekte, bevalling, tekorten, schildklierproblemen, auto-immuunziekte, trekkracht op het haar en ontsteking van de hoofdhuid kunnen meespelen. Niet elke vorm is onschuldig: snelle of littekenvormende haaruitval, kale plekken met roodheid of schilfers, en haaruitval met andere lichamelijke klachten moeten tijdig worden beoordeeld. Verwacht geen wonderen van supplementen of olieproducten.Hallux valgusHallux valgus is een standafwijking waarbij de grote teen naar de andere tenen wijst en er aan de binnenkant van de voet een bult ontstaat. Dat kan pijn, drukplekken, eelt en problemen met schoenen geven. Niet elke knobbel is een hallux valgus: een warme rode pijnlijke knobbel kan ook passen bij jicht of infectie. Goede schoenen en drukvermindering helpen vaak, maar soms is meer behandeling nodig.Hand-voet-mondziekteHand-voet-mondziekte is een virusinfectie die vooral bij jonge kinderen voorkomt. Vaak begint het met koorts, keelpijn of minder eetlust, gevolgd door pijnlijke zweertjes in de mond en blaasjes of vlekjes op handen en voeten. De ziekte gaat meestal vanzelf over, maar drinken kan door de mondpijn lastig worden. Let daarom goed op uitdroging, sufheid en benauwdheid.Hangende oogleden of wenkbrauwenEen hangend ooglid of een lage wenkbrauw kan geleidelijk ontstaan door veroudering, huidoverschot, spierzwakte of een eerdere operatie. Soms is het vooral een cosmetische of functionele klacht, bijvoorbeeld door minder zicht omhoog of een zwaar gevoel op de ogen. Maar een plots hangend ooglid, vooral samen met een grote of kleine pupil, dubbelzien, hoofdpijn of krachtsverlies, kan op een beroerte, aneurysma of zenuwprobleem wijzen en is spoed.Hard bultje in het ooglid dat geen pijn doetEen hard bultje in het ooglid dat geen pijn doet is vaak een chalazion. Daarbij raakt een kliertje in het ooglid verstopt, waardoor een stevige knobbel ontstaat. Een chalazion is niet hetzelfde als een acuut pijnlijk strontje en gaat vaak langzaam weg. Knijp er niet in. Laat terugkerende, blijvende of afwijkende bultjes beoordelen.Hart-revalidatieHart-revalidatie is een begeleid programma na bijvoorbeeld een hartaanval, dotterbehandeling, hartoperatie, hartfalen of andere hartaandoening. Het combineert veilige opbouw van bewegen met informatie, leefstijlbegeleiding, emotionele steun en hulp bij terugkeer naar dagelijks leven. Oefeningen moeten altijd persoonlijk worden afgestemd. Stop meteen bij borstpijn, erge benauwdheid, duizeligheid of een onwel gevoel en neem dan contact op.HartaanvalEen hartaanval ontstaat meestal doordat een kransslagader plotseling afgesloten raakt, waardoor een deel van de hartspier te weinig zuurstof krijgt. Vaak geeft dat druk of pijn op de borst, benauwdheid, zweten, misselijkheid of uitstralende pijn, maar de klachten kunnen ook minder typisch zijn. Denk bij verdenking niet afwachten: bel direct Ambulance 912 en rijd niet zelf.HartfalenHartfalen betekent dat het hart het bloed niet goed genoeg rondpompt voor wat het lichaam nodig heeft. Daardoor kun je moe, benauwd en snel overbelast raken, en vocht vasthouden in benen, buik of longen. Plots erger wordende benauwdheid, vooral in rust of liggend, roze schuimend slijm, verwardheid of snelle achteruitgang kan passen bij acuut hartfalen of longoedeem en vraagt direct spoed.HartkloppingenHartkloppingen zijn het voelen van je hartslag als bonzen, overslaan, fladderen of plots snel gaan. Vaak zijn ze onschuldig, bijvoorbeeld door stress, cafeïne of een extra hartslag, maar soms is er een hartritmestoornis of een andere lichamelijke oorzaak. Hartkloppingen met flauwvallen, pijn op de borst, ernstige benauwdheid, bleek of zwak worden, of een aanval die niet zakt, moeten snel beoordeeld worden.HartkrampHartkramp, ook angina pectoris genoemd, is pijn of druk op de borst doordat de hartspier tijdelijk te weinig zuurstof krijgt, meestal door vernauwde kransslagaders. Stabiele angina komt voorspelbaar op bij inspanning of stress en zakt weer met rust. Nieuwe pijn in rust, sneller toenemende klachten of een aanval die anders voelt kan instabiele angina of een hartinfarct betekenen en vraagt spoed.HeesHeesheid betekent dat je stem anders klinkt, zwakker wordt of wegvalt. Vaak komt het door een virus, overbelasting van de stem of irritatie door rook of maagzuur, maar heesheid kan ook passen bij een stembandprobleem, verlamming of zeldzamer een tumor. Heesheid met stridor, moeite met ademen of slikken, of heesheid die aanhoudt bij iemand die rookt, moet snel beoordeeld worden.Heftige ervaringenNa een heftige ervaring kun je schrikachtig, gespannen, somber, verdoofd of juist overspoeld zijn. Veel reacties zijn in het begin een normale reactie op een abnormale gebeurtenis, maar soms blijven klachten aanhouden of nemen ze toe. Als je niet meer veilig bent, aan zelfdoding denkt, nauwelijks slaapt, ernstig verward raakt of niet meer kunt functioneren, is snelle hulp nodig.Heftige pijn in de balzakPlotselinge heftige pijn in de balzak is een alarmsymptoom. Een gedraaide zaadbal, testistorsie, is een orgaanbedreigende spoedsituatie waarbij de bloedtoevoer kan worden afgekneld en snel handelen nodig is. Wacht niet af bij acute eenzijdige pijn, een hoger liggende zaadbal, misselijkheid, zwelling of een kind of jongere met balzakpijn.Hepatitis AHepatitis A is een virusinfectie van de lever die meestal wordt overgedragen via besmet eten, drinken of hand-mondcontact. Veel mensen herstellen volledig, maar je kunt je weken tot maanden flink ziek voelen met moeheid, misselijkheid, buikpijn en soms geelzucht. Ernstig ziek worden, sufheid, niet kunnen drinken of snel geel worden vraagt snelle medische beoordeling.Hepatitis BHepatitis B is een virusinfectie van de lever die kan worden overgedragen via bloed, seksueel contact en van moeder op kind rond de geboorte. De infectie kan acuut verlopen, maar ook chronisch worden en dan jarenlang stil de lever beschadigen. Vaccinatie, testen van risicocontacten en goede begeleiding zijn belangrijk; alcohol en onbewezen supplementen zijn dat niet.Hepatitis CHepatitis C is een virusinfectie van de lever. Veel mensen merken in het begin niets, maar zonder test kun je niet weten of je besmet bent. De infectie is tegenwoordig meestal goed te genezen met medicijnen van een arts. Er is nog geen vaccin. Besmetting gaat vooral via bloed-bloedcontact, en testen is belangrijk na mogelijk risico, ook tijdens of rond een zwangerschap.HeroïneHeroïne is een sterke opioïde drug die het beloningssysteem en de ademhaling beïnvloedt. Het gebruik kan snel leiden tot afhankelijkheid, overdosis en ernstige schade, zeker als er ook alcohol, benzodiazepinen of andere dempende middelen bij komen. Hulp is mogelijk en behandeling werkt. Bij tekenen van overdosis bel je direct 912. Gebruik naloxon alleen als het beschikbaar is, voor jou bedoeld is of je weet hoe je het veilig moet geven.Herpes genitalisHerpes genitalis is een veelvoorkomende infectie door het herpes-simplexvirus. De eerste uitbraak kan pijnlijk zijn met blaasjes, wondjes of branderigheid, maar veel mensen hebben milde klachten of helemaal geen klachten. Je kunt het virus ook zonder zichtbare blaasjes doorgeven. Tijdens zwangerschap vraagt herpes extra aandacht, omdat een pasgeboren baby ernstig ziek kan worden.Hersenschade en werkNa hersenschade kan werken anders aanvoelen dan vóór het letsel. Vermoeidheid, trager denken, minder overzicht, prikkelgevoeligheid, woordvindproblemen of emotionele schommelingen zijn vaak niet zichtbaar, maar hebben veel invloed op werk. Een rustige, geleidelijke terugkeer werkt meestal beter dan snel volledig hervatten. Deze pagina geeft algemene medische en praktische informatie en geen specifieke arbeidswetgeving.Hersenvlies-ontstekingHersenvlies-ontsteking, ook meningitis, is een ernstige ontsteking van de vliezen rond hersenen en ruggenmerg. Klachten kunnen snel verergeren. Hevige hoofdpijn, koorts, nekstijfheid, sufheid, lichtschuwheid, verwardheid of een ziek kind moeten direct serieus worden genomen. Wacht niet op huiduitslag: die hoeft er niet te zijn. Bij verdenking op meningitis of meningokokkenziekte is snelle spoedzorg nodig.HeupdysplasieHeupdysplasie betekent dat de heupkom en heupkop niet goed bij elkaar passen of nog te ondiep zijn. Het gaat vaak om een aangeboren of vroeg ontstane ontwikkelingsafwijking van de heup. Vroege herkenning is belangrijk, omdat behandeling op jonge leeftijd vaak eenvoudiger is. Tekenen verschillen per leeftijd: bij een baby kan de heup instabiel zijn zonder pijn, terwijl een ouder kind mank lopen of beperkte spreiding kan hebben.Heupontsteking bij kinderenEen kind met heuppijn of mank lopen kan een tijdelijke heupontsteking hebben, ook wel prikkelbare heup of transient synovitis genoemd. Dat is meestal onschuldig en gaat vaak vanzelf over. Maar er moet ook gedacht worden aan een bacteriële gewrichtsinfectie, septic arthritis, en dat is wél een spoedgeval. Koorts, ziek zijn en niet op het been willen staan maken snelle beoordeling extra belangrijk.HidradenitisHidradenitis is een langdurige ontstekingsziekte van de huid waarbij pijnlijke bulten, abcessen en soms gangetjes onder de huid ontstaan, vaak in oksels, liezen, billen of onder de borsten. Het komt niet door slechte hygiëne en het is niet besmettelijk. Vroege herkenning, goede wondzorg en passende behandeling kunnen pijn, littekens en opvlammingen helpen beperken.HielspoorMet hielspoor bedoelen mensen vaak pijn onder de hiel door irritatie van de peesplaat onder de voet, ook als er op een foto geen echt botuitsteeksel te zien is. De pijn is vaak het ergst bij de eerste stappen na rust. Herstel draait meestal om belasting slimmer opbouwen, passend schoeisel en geduld, niet om complete rust of snel forceren.HikHik is meestal een onschuldige reflex door plots samentrekken van het middenrif en gaat vaak vanzelf over. Een korte hik na snel eten, koolzuur of lachen is meestal niet gevaarlijk. Hik die langer dan 48 uur aanhoudt, vaak terugkomt of samengaat met neurologische, borst- of buikklachten moet wel worden beoordeeld.HivHiv is een virus dat het afweersysteem aantast als het niet behandeld wordt. Met goede behandeling kan het virus vaak duurzaam onderdrukt worden, waardoor mensen gezond kunnen blijven en seksuele overdracht niet plaatsvindt zolang de virale lading ondetecteerbaar blijft. Snel testen na risico, PEP binnen 72 uur en PrEP vóór risico zijn belangrijke vormen van preventie.HoestenHoesten is een veelvoorkomende reflex die de luchtwegen helpt schoon te houden. Meestal komt het door een virus en gaat het vanzelf over, maar de duur, leeftijd, onderliggende ziekte en bijkomende signalen bepalen of onderzoek nodig is. Benauwdheid, bloed ophoesten, sufheid of een kwetsbare baby of oudere maken de drempel voor beoordeling lager.Hoge bloeddrukHoge bloeddruk geeft meestal geen duidelijke klachten, maar kan op lange termijn schade geven aan hart, hersenen, nieren en ogen. Daarom gaat het om betrouwbare herhaalde metingen en het totale risico, niet om paniek bij één losse waarde. Thuis goed meten, leefstijl ondersteunen en medicijnen niet zelf aanpassen zijn belangrijke onderdelen van veilige zorg.Hoge druk in de hersenenHoge druk in de hersenen betekent dat de druk binnen de schedel te hoog wordt. Dat kan komen door bijvoorbeeld bloeding, zwelling, infectie, vochtophoping of idiopathische intracraniële hypertensie. Hoofdpijn met visusklachten, dubbelzien, braken of papiloedeem vraagt snelle beoordeling, en plotselinge neurologische uitval of verminderd bewustzijn is een acute noodsituatie.HondsdolheidHondsdolheid, ook rabies of rabiës genoemd, is een bijna altijd dodelijke virusinfectie zodra klachten zijn begonnen. Je kunt besmet raken na een beet, krab of speeksel van een besmet dier op een wond, schaafplek of slijmvlies. Daarom telt tijd: spoel de plek direct lang met water en zeep en regel nog dezelfde dag medische beoordeling voor mogelijke nabehandeling. Wacht niet op klachten; behandeling moet vóór symptomen beginnen.HoofdpijnHoofdpijn komt vaak voor en is meestal onschuldig, bijvoorbeeld door spanning, migraine, weinig slaap of een virusinfectie. Toch kan hoofdpijn soms passen bij een ernstige oorzaak. Een hoofdpijn die plots maximaal is, samen gaat met verlamming, spraakproblemen, koorts met nekstijfheid, zwangerschapssignalen of een rood pijnlijk oog vraagt direct medische beoordeling. Let dus niet alleen op hoe erg de pijn is, maar vooral op het patroon en bijkomende klachten.HoofdschimmelHoofdschimmel, ook tinea capitis genoemd, is een schimmelinfectie van de hoofdhuid en haren. Je ziet vaak jeuk, schilfers, afgebroken haren of kale plekken. Alleen crème op de huid is meestal niet genoeg: omdat ook de haren meedoen is vaak een professionele behandeling met een middel via het lichaam nodig. Een pijnlijke gezwollen ontsteking met pus, een kerion, moet snel beoordeeld worden om blijvende kaalheid te helpen voorkomen.HooikoortsHooikoorts is een allergische reactie op pollen van bomen, grassen of onkruid. Typisch zijn niesbuien, een waterige loopneus, jeuk aan neus of ogen en tranende ogen. De klachten zijn vervelend maar meestal niet gevaarlijk. Wel is het belangrijk om het verschil te zien tussen hooikoorts en benauwdheid door astma: piepen, hoesten, druk op de borst of kortademigheid vragen extra aandacht en soms snelle beoordeling.Hoornvlies-beschadigingEen hoornvlies-beschadiging is vaak een kras of schaafplekje op het heldere oppervlak van het oog. Dat kan veel pijn, tranen, roodheid en lichtschuwheid geven. De meeste kleine beschadigingen genezen goed, maar contactlensgebruik, vuil of metaal in het oog, etter, slechter zien of toenemende pijn kunnen wijzen op infectie of diepere schade. Gebruik nooit verdovende oogdruppels thuis om de pijn te onderdrukken.Hoornvlies-beschadiging door fel lichtHoornvlies-beschadiging door fel licht heet photokeratitis. Het ontstaat meestal door ultraviolet licht, bijvoorbeeld bij lassen zonder goede bescherming, felle zon op water of sneeuw, of soms door een zonnebank of UV-lamp. De pijn komt vaak pas uren later en treft vaak beide ogen tegelijk. Rust, geen contactlenzen en medische beoordeling bij ernstige klachten zijn belangrijk.Hormoonpleister om niet zwanger te wordenDe hormoonpleister is een vorm van gecombineerde anticonceptie die via de huid hormonen afgeeft. Bij correct gebruik verlaagt de pleister de kans op zwangerschap, maar hij beschermt niet tegen soa's. Niet iedereen mag of wil deze methode gebruiken: onder andere risico op trombose, migraine met aura, sommige hart- of vaatproblemen en rookgedrag kunnen belangrijk zijn. Bespreek altijd lokale geschiktheid met een arts of anticonceptiezorgverlener op Curaçao.HormoonringDe hormoonring is een flexibel anticonceptiemiddel dat in de vagina wordt ingebracht en geleidelijk hormonen afgeeft. Bij correct gebruik is het een betrouwbare manier om zwangerschap te voorkomen, maar de ring beschermt niet tegen soa’s. Niet iedereen kan een ring veilig gebruiken: vooral een verhoogd risico op trombose, migraine met uitvalsverschijnselen, sommige medicijnen en vergeten of te laat wisselen verdienen extra aandacht.HormoonstaafjeHet hormoonstaafje is een klein anticonceptiestaafje onder de huid van de bovenarm dat langdurig zwangerschap helpt voorkomen. Het is zeer betrouwbaar en je hoeft er niet dagelijks aan te denken, maar onregelmatig bloedverlies komt vaak voor en is een belangrijke reden om vooraf goed te bespreken of deze methode bij je past. Laat het staafje altijd inbrengen en verwijderen door een getrainde zorgverlener, meld medicijnen die de werking kunnen beïnvloeden en laat pijn, infectietekenen of zwangerschapssignalen snel beoordelen.HPV-prikkenHPV-prikken zijn vaccins die beschermen tegen belangrijke typen van het humaan papillomavirus. Ze werken het best voordat iemand met die virustypen in aanraking komt en zijn bedoeld om infecties en later sommige kankers en wratten te helpen voorkomen, niet om een bestaande HPV-infectie of afwijkende uitstrijk te behandelen. Wie in aanmerking komt en hoeveel doses nodig zijn, volgt het lokale vaccinatieprogramma, leeftijd en eventuele medische omstandigheden.HuidkankerHuidkanker is een verzamelnaam voor verschillende kwaadaardige aandoeningen van de huid, waaronder melanoom en niet-melanoom huidkanker zoals basaalcelcarcinoom en plaveiselcelcarcinoom. Zonlicht en andere bronnen van uv-straling spelen een grote rol, zeker op een zonnig eiland als Curaçao, maar huidkanker kan bij alle huidtinten voorkomen en ziet er niet altijd uit als een donkere moedervlek. Nieuwe, groeiende, bloedende of slecht genezende plekjes moeten worden beoordeeld; een definitieve diagnose wordt meestal met een biopt of verwijdering van weefsel gesteld.HuidschimmelHuidschimmel is een oppervlakkige schimmelinfectie van de huid, haren of soms de huidplooien. De klachten verschillen per plaats: ronde schilferende plekken op het lichaam, kloofjes tussen de tenen, jeuk in de liezen of andere rode randen met schilfering. De behandeling hangt af van de plek en ernst. Gebruik niet op eigen houtje alleen een corticosteroïdcrème op een verdachte schimmelplek, omdat dat de infectie kan maskeren en verergeren.Huidziekte van BowenDe huidziekte van Bowen is plaveiselcelcarcinoom in situ: een zeer oppervlakkige vorm van huidkanker waarbij afwijkende cellen nog beperkt zijn tot de bovenste huidlaag. Het geeft vaak een langzaam groeiende, schilferende roodbruine plek die op eczeem of psoriasis kan lijken. De diagnose wordt meestal met een biopt bevestigd. Behandeling is belangrijk omdat een deel van de plekken kan doorgroeien naar een invasief plaveiselcelcarcinoom.Hulp van de bedrijfsartsHulp van een bedrijfsarts of andere occupational health professional richt zich op de relatie tussen gezondheid, veiligheid en werk. Zo’n professional kan meedenken over belastbaarheid, werkhervatting, aanpassingen op de werkplek, risico’s tijdens het werk en hoe medische klachten samenhangen met werkzaamheden. De precieze toegang, rol en regels verschillen per werkgever, verzekeraar en land. Reken daarom niet automatisch op hetzelfde systeem als in Nederland, maar vraag na wat op Curaçao of in jouw contract lokaal is geregeld.IJzerstapelingIJzerstapeling betekent dat er te veel ijzer in het lichaam wordt opgeslagen. Dat kan erfelijk zijn, zoals bij HFE-hemochromatose, maar ook secundair ontstaan door bijvoorbeeld herhaalde bloedtransfusies, sommige bloedziekten of leverziekte. Klachten zijn vaak eerst vaag, zoals moeheid, gewrichtsklachten of buikpijn. Een hoge ferritinewaarde alleen bewijst geen ijzerstapeling; transferrinesaturatie, de voorgeschiedenis en soms genetisch onderzoek of beeldvorming helpen om de oorzaak te bepalen. Behandeling gebeurt medisch, meestal met professioneel aderlaten als dat passend is.In het ziekenhuisEen ziekenhuisopname kan gepland zijn, bijvoorbeeld voor onderzoek of een operatie, maar ook onverwacht via spoed verlopen. Goede voorbereiding helpt: neem een actueel medicatieoverzicht mee, meld allergieën, laat belangrijke documenten en contactgegevens snel zien en stel vragen tot je begrijpt wat er gebeurt. Tijdens de opname letten zorgverleners op identificatie, medicatie, infectiepreventie, bewegen en ontslagplanning. Op Curaçao verschillen praktische regels per ziekenhuis en soms per afdeling, dus volg altijd de instructies van het ziekenhuis waar je naartoe gaat.Ingegroeide teennagelEen ingegroeide teennagel ontstaat wanneer de nagelrand in de huid naast de nagel drukt of groeit. Dat geeft vaak pijn, roodheid en zwelling, meestal bij de grote teen. In een vroeg stadium kunnen druk verminderen, goed drogen en correct knippen helpen, maar peuteren, graven of een V-vorm knippen maakt de klacht vaak erger. Laat klachten sneller beoordelen bij diabetes, slechte doorbloeding, neuropathie, verminderde afweer, pus, uitbreidende roodheid, cellulitis of koorts.Intensive care (IC)De intensive care is bedoeld voor mensen die zo ernstig ziek of gewond zijn dat belangrijke lichaamsfuncties heel nauwlettend bewaakt of tijdelijk ondersteund moeten worden. Op de IC kunnen ademhaling, bloeddruk, hart, nieren of hersenen intensief worden gevolgd en zo nodig met apparatuur of medicijnen worden ondersteund. Een IC-opname is vaak ingrijpend voor patiënt én familie, en het herstel kan na ontslag nog lang doorlopen met lichamelijke, cognitieve of psychische klachten.JetlagJetlag ontstaat wanneer je biologische klok achterloopt of voorloopt op de lokale tijd na een snelle reis over meerdere tijdzones. Je kunt moe, slaperig, misselijk, prikkelbaar en minder scherp zijn. Klachten zijn meestal tijdelijk, maar kunnen riskant worden als je moet rijden, werken met machines, zwanger bent, medicijnen gebruikt of extra gevoelig bent voor slaapverstoring.JeukJeuk is een prikkelend gevoel dat aanzet tot krabben of wrijven. Het kan plaatselijk zitten of over het hele lichaam voorkomen. Vaak komt het door een droge huid of een huidaandoening, maar soms is jeuk een signaal van allergie, infectie, parasieten, een medicijnreactie of een ziekte van lever, nieren of bloed. Let extra op bij zwangerschap, benauwdheid, zwelling of snel zieker worden.Jeuk in de bilspleetJeuk in de bilspleet of rond de anus heet vaak pruritus ani. De huid kan geïrriteerd raken door achtergebleven ontlasting, vocht, zweten, overmatig schoonmaken, geparfumeerde producten, aambeien, een scheurtje, eczeem, psoriasis, schimmel, aarsmaden en andere oorzaken. Zacht reinigen, goed drogen en los katoen helpen vaak, maar krabben maakt de jeuk meestal erger. Gebruik niet lang op eigen initiatief hormoonzalf of antischimmelmiddelen. Bloedverlies, een voelbare zwelling, pus, koorts, diabetes, verminderde afweer of veel pijn vragen medische beoordeling.JichtJicht is een ontsteking van een gewricht door neerslaan van urinezuurkristallen. Vaak ontstaat plots een zeer pijnlijk, rood, warm en gezwollen gewricht, klassiek in de grote teen maar ook in enkel, knie, middenvoet, pols, vingers of elleboog. Een aanval kan sterk op een infectie lijken. Septische artritis is een gevaarlijke nabootser en moet snel worden uitgesloten, soms met gewrichtspunctie. Laat een professionele behandeling kiezen voor een aanval en stop een voorgeschreven urinezuurverlager zoals allopurinol niet op eigen initiatief. Nierfunctie, nierstenen, tophi, leefstijl, uitdroging en controle van de urinezuurdoelwaarde horen bij de langere termijn.Kaalheid bij mannenKaalheid bij mannen komt vaak door erfelijke, hormoongevoelige haaruitval. Dat geeft meestal langzaam diepere inhammen en dunner haar op de kruin. Snelle uitval, littekens, schilfers, pijn of haarverlies over het hele lichaam passen minder bij gewoon mannelijk patroon en moeten worden nagekeken.Kaalheid bij vrouwenKaalheid bij vrouwen is vaak geen kale kruin zoals bij mannen, maar een geleidelijk bredere scheiding en minder volume boven op het hoofd. Toch is niet alle haaruitval erfelijk. Diffuse uitval, littekenvorming, hevige jeuk, tekorten, schildklierproblemen, hormonale oorzaken of haarverlies na zwangerschap of ziekte vragen een andere aanpak.Kale plekkenKale plekken zijn geen diagnose maar een patroon. Mogelijke oorzaken zijn alopecia areata, schimmel van de hoofdhuid, trekken aan haren, littekenvorming of andere huidziekten. Het onderscheid is belangrijk, want een schimmel kan besmettelijk zijn en littekenvorming kan blijvende schade geven.Kalmerings-middelenKalmeringsmiddelen kunnen tijdelijk rust geven, maar ze kunnen ook sufheid, vallen, afhankelijkheid en onttrekkingsklachten geven. Stop daarom nooit abrupt met middelen die je regelmatig gebruikt. Alcohol, autorijden, zwangerschap en combinatie met andere dempende middelen vragen extra voorzichtigheid.Kanker en werkWerken met kanker is voor veel mensen mogelijk, maar zelden op precies dezelfde manier als daarvoor. Vermoeidheid, concentratieproblemen, infectierisico, pijn, afspraken en emoties kunnen veel invloed hebben. De beste aanpak is meestal flexibel: wat kan, wat moet, wat is veilig en welke steun is lokaal op Curaçao beschikbaar via behandelaars, huisarts en werkbegeleiding.Kanker en zwanger wordenKanker en kankerbehandeling kunnen invloed hebben op vruchtbaarheid, zwangerschap en timing van een kinderwens. Het belangrijkste moment om hierover te praten is vóór de behandeling start. Tijdens en kort na behandeling zijn anticonceptie, veiligheid van zwangerschap en samenwerking tussen oncoloog, huisarts, fertiliteitsarts en zo nodig gynaecoloog of uroloog belangrijk.Kapotte mondhoekenKapotte mondhoeken ontstaan vaak door een combinatie van vocht, irritatie en infectie. Speeksel dat steeds in de mondhoeken blijft zitten maakt de huid week, waarna schimmel of bacteriën makkelijker kunnen groeien. Soms spelen een slecht passend gebit, likken aan de lippen, voedingstekorten of diabetes mee.KeelpijnKeelpijn komt vaak door een virus en gaat meestal vanzelf over. Toch is het belangrijk om te letten op benauwdheid, kwijlen, niet kunnen slikken, uitdroging, een muffe stem, een scheve huig of een forse zwelling aan één kant van de keel. Dat kan passen bij een ernstiger ontsteking of een abces. Rust, drinken en zacht eten helpen vaak, maar bij alarmsignalen moet een arts je snel beoordelen.KeizersnedeEen keizersnede is een operatie waarbij een baby via een snee in de buik en baarmoeder wordt geboren. Soms is dat gepland, soms gebeurt het met spoed. Een goede voorbereiding, vroege mobilisatie, wondzorg en letten op waarschuwingstekenen zijn belangrijk. Bel een arts bij hevige bloeding, koorts, toenemende wondpijn, benauwdheid, pijn op de borst, een dik rood been of als je je snel zieker voelt.Kerato-acanthoomEen kerato-acanthoom is een snel groeiende huidafwijking die vaak lijkt op plaveiselcelkanker. Daarom moet je het niet zelf behandelen en niet afwachten op basis van uiterlijk alleen. Een arts moet beoordelen of verwijzing, een biopt of verwijdering nodig is. Vooral snelle groei, bloeden, korstvorming of een plek op zonbeschadigde huid vragen medische controle.Kijkonderzoek van je darmenEen kijkonderzoek van je darmen heet meestal een coloscopie. Met een flexibele camera bekijkt de arts de dikke darm en soms het laatste stukje dunne darm. De voorbereiding verschilt per ziekenhuis en is heel belangrijk voor een goed onderzoek. Na sedatie mag je meestal niet zelf rijden. Bel een arts bij hevige buikpijn, toenemend bloedverlies, koorts of als je je duidelijk slechter voelt na het onderzoek.Kijkoperatie in de buikEen kijkoperatie in de buik heet laparoscopie. De arts kijkt of opereert via kleine sneetjes in de buikwand. Dat gebeurt bijvoorbeeld bij galblaasproblemen, blindedarmontsteking, endometriose of om de oorzaak van buikklachten te onderzoeken. Ook al zijn de wondjes klein, het blijft een operatie met risico’s zoals bloeding, infectie en schade aan organen. Na de ingreep moet je letten op koorts, toenemende buikpijn, benauwdheid en wondproblemen.Kijkoperatie van de knieEen kijkoperatie van de knie heet knie-artroscopie. De arts kijkt met een camera in het gewricht en kan soms meteen behandelen. De ingreep heeft nuttige toepassingen, maar is niet voor elke kniepijn zinvol. Bij slijtage of algemene artrose is het voordeel vaak beperkt. Na de operatie moet je letten op infectie, trombose, toenemende zwelling en pijn die niet geleidelijk afneemt.Kind met blaasjes in de mond door herpesEen kind kan door een eerste herpesinfectie pijnlijke blaasjes en zweertjes in de mond krijgen. Het kind wil dan vaak slecht drinken, kwijlt meer en kan koorts hebben. Uitdroging is het grootste directe risico. Contact met de ogen moet worden vermeden. Voor jonge baby’s en kinderen met verminderde afweer is herpes extra belangrijk. Bel een arts bij weinig drinken, weinig plassen, sufheid, oogklachten of als een jonge baby mogelijk blootgesteld is.Kind met koortsKoorts bij een kind komt vaak door een virus en gaat meestal vanzelf over. Toch kan koorts ook passen bij een ernstigere infectie, vooral bij heel jonge kinderen, kinderen die suf zijn of kinderen die weinig drinken. Bij kinderen jonger dan 3 jaar wil Bo Dòkter laagdrempelig medische beoordeling, en bij baby’s en alarmsignalen moet dat snel.Kind met pijn in de mondPijn in de mond bij een kind komt vaak door zweertjes, blaasjes, ontstoken tandvlees, spruw, doorkomende tanden of een klein wondje. Het grootste risico is dat een kind niet meer goed drinkt. Alarmtekens zijn kwijlen met slikproblemen, benauwdheid, niet willen drinken, uitdroging en een kind dat snel zieker wordt. Ook hier geldt: kinderen jonger dan 3 jaar laat je laagdrempelig medisch beoordelen.Kind naar het ziekenhuisAls een kind naar het ziekenhuis moet, is goede voorbereiding belangrijk. Kindvriendelijke uitleg, een rustige ouder en duidelijke afspraken helpen stress verminderen. Let onderweg en na ontslag op verslechtering. Bij levensgevaar bel je 912; voor urgente beoordeling buiten kantooruren HAP 9252.Kind stopt even met ademenAls een kind even stopt met ademen, blauw wordt of slap lijkt, moet dat altijd serieus worden genomen. Bij baby’s kan dit passen bij een BRUE, bij verslikken, een luchtweginfectie, reflux, een aanval of een ander probleem. Elk echt ademstilstand-achtig moment vraagt medische beoordeling. Bel 912 bij levensgevaar. Schud een baby nooit.Kind te zwaarEen kind kan te zwaar zijn zonder dat dit iets zegt over wilskracht of goed ouderschap. Groei, aanleg, slaap, voeding, stress, medicijnen en omgeving spelen allemaal mee. Het is belangrijk om naar groeicurven en gedrag te kijken, niet naar schuld. Jonge kinderen en kinderen met snelle gewichtstoename moeten laagdrempelig medisch beoordeeld worden.Kind weegt te weinigEen kind dat te weinig weegt of slecht groeit, moet zorgvuldig beoordeeld worden. Soms is het kind van nature klein, maar soms is er sprake van onvoldoende inname, een voedingsprobleem, ziekte, psychosociale stress of verwaarlozing. Vooral bij kinderen jonger dan 3 jaar past snelle medische beoordeling.KindermishandelingKindermishandeling kan lichamelijk, emotioneel of seksueel zijn, of bestaan uit verwaarlozing. Een kind laat niet altijd duidelijke signalen zien. Bij zorgen staat veiligheid voorop. Luister rustig, stel geen suggestieve vragen en ga geen gevaarlijke confrontatie aan. Bij levensgevaar bel je 912. Voor urgente medische beoordeling buiten kantooruren bel je HAP 9252. In andere situaties kan een huisarts dezelfde dag helpen met een veilige vervolgstap.Kinderziektes met vlekjesVlekjes bij een kind komen vaak door een virus en gaan meestal vanzelf over, maar niet elke uitslag is onschuldig. Let vooral op paarse of rode vlekjes die niet wegdrukken, sufheid, benauwdheid, nekstijfheid of snel zieker worden: dat kan passen bij meningokokkenziekte of sepsis en vraagt direct spoedhulp. Mazelen en rodehond zijn extra belangrijk bij zwangerschap en bij mensen met verminderde afweer. Laat je kind beoordelen als je twijfelt, zeker bij hoge koorts, uitdroging of een ziek ogende indruk.KinkhoestKinkhoest is een besmettelijke luchtweginfectie die vaak begint als een gewone verkoudheid en later heftige hoestbuien kan geven. Vooral jonge baby's lopen risico op ernstige klachten, waaronder ademstops, blauw zien en uitputting. Besmetting gebeurt via hoesten en niezen, vaak nog voordat duidelijk is dat het om kinkhoest gaat. Vaccinatie, ook tijdens de zwangerschap, helpt baby's beschermen, maar sluit ziekte niet volledig uit.Klachten bij contactlenzenEen rood, pijnlijk of tranend oog door contactlenzen kan variëren van irritatie tot een ernstige hoornvliesinfectie. Doe lenzen direct uit bij klachten en draag ze niet opnieuw tot een arts of optometrist dat veilig vindt. Pijn, lichtschuwheid, wazig zien of een wit plekje op het oog kunnen passen bij keratitis of een hoornvlieszweer en moeten snel beoordeeld worden. Gebruik geen oude druppels of oude lenzen en bewaar de lens en het doosje als de arts ernaar wil kijken.Klap op oogEen klap op het oog kan een blauwe plek geven, maar ook schade aan het hoornvlies, de oogkamer, de oogkas of het netvlies. Druk niet op het oog en probeer het niet zelf te onderzoeken door te duwen. Bloed vóór de iris, slechter zien, dubbelzien, lichtflitsen, nieuwe zwarte vlekjes, hevige pijn of misselijkheid na oogletsel zijn redenen voor snelle medische beoordeling. Als het niet om een stomp trauma maar om chemisch contact gaat, moet je juist direct spoelen en ook daarna snel hulp zoeken.KlaplongEen klaplong is lucht tussen long en borstwand waardoor een deel van de long inklapt. Dat geeft vaak plots pijn op de borst en benauwdheid, maar de ernst kan sterk verschillen. Een spanningsklaplong is levensgevaarlijk en kan snelle verslechtering geven met ernstige benauwdheid, snelle hartslag en onrust. Na een klaplong mag je niet vliegen of duiken tot een arts heeft bevestigd dat dit weer veilig is.Klompvoet bij babyEen klompvoet is een aangeboren standafwijking waarbij de voet naar binnen en omlaag staat. Ouders hebben hier geen schuld aan. Vroege behandeling is belangrijk, meestal met de Ponseti-methode: serieel gips, soms een kleine peesbehandeling en daarna een brace om terugval te voorkomen. Het trouw dragen van de brace is een belangrijk deel van het succes.Knieband verrekt of gescheurdEen knieband kan oprekken of scheuren na een verdraaiing, val, sportcontact of harde klap. Het kan gaan om de voorste kruisband (ACL), achterste kruisband (PCL), binnenband (MCL) of buitenband (LCL). Klachten zijn pijn, zwelling, instabiliteit, door de knie zakken en soms een knap of direct gevoel dat er iets misging. Niet elke blessure is direct levensgevaarlijk, maar een slotstand, grote zwelling na trauma, een koud of bleek onderbeen, tintelingen of een knie waarop je niet kunt steunen moeten snel beoordeeld worden.KnieklachtenKnieklachten kunnen ontstaan door overbelasting, een verdraaiing, slijtage, irritatie rond de knieschijf, meniscus- of bandletsel, maar soms ook door een infectie, trombose of breuk. Waar de pijn zit, hoe de knie dik wordt en of je nog kunt steunen zeggen veel. Een warme rode knie met koorts, pijnlijke dikke kuit, duidelijke vervorming na trauma of niet kunnen belasten moet snel beoordeeld worden. Niet elke knieklacht is spoed, maar terugkerende of onverklaarde klachten verdienen wel goede uitleg en onderzoek.Knieschijf uit de komBij een knieschijf uit de kom schuift de knieschijf meestal naar de buitenkant van de knie. Dat gebeurt vaak na een draaiing, misstap of sportblessure en komt vooral bij jongeren vaker voor. De knie doet direct veel pijn, vervormt soms zichtbaar en kan snel dik worden. Probeer een knieschijf niet zelf terug te duwen. Er moet ook worden gelet op zenuw- en vaatproblemen en op schade aan bot en kraakbeen, zoals een osteochondrale beschadiging.Knokkelkoorts (dengue)Dengue is een virusinfectie die wordt overgebracht door Aedes-muggen en op Curaçao goed bekend is. Klachten zijn vaak hoge koorts, flinke hoofdpijn, pijn achter de ogen, spier- en gewrichtspijn, misselijkheid en soms uitslag. Gevaarlijke dengue ontstaat vaak juist rond de fase dat de koorts daalt. Dan kunnen waarschuwingssignalen optreden zoals buikpijn, aanhoudend braken, bloedingen, sufheid, toenemende zwakte en uitdroging. Gebruik geen ibuprofen, naproxen, diclofenac of aspirine totdat dengue is uitgesloten, omdat deze middelen de kans op bloedingen kunnen vergroten.KoortsKoorts is een signaal dat je lichaam ergens op reageert, vaak op een infectie. Meestal gaat het om een virus en herstel je met rust, drinken en tijd. Toch kan koorts ook passen bij ernstigere problemen zoals dengue op Curaçao, uitdroging, longontsteking, sepsis of meningitis. Let daarom niet alleen op de temperatuur, maar ook op hoe ziek iemand eruitziet, of iemand helder blijft, drinkt, plast en normaal ademt. Kwetsbare mensen zoals baby's, ouderen, zwangeren en mensen met verminderde afweer moeten sneller contact opnemen.KoortslipEen koortslip is meestal een infectie met herpes simplex virus type 1. Vaak begint het met tinteling, branderigheid of jeuk aan de lip, waarna blaasjes en korstjes ontstaan. Het virus blijft daarna in het lichaam en kan terugkomen door stress, zonlicht, ziekte of vermoeidheid. Een koortslip is besmettelijk, vooral als er blaasjes of natte wondjes zijn. Let extra op bij het oog, bij pasgeborenen en bij mensen met verminderde afweer. Een koortslip is heel gewoon en niets om je voor te schamen.KoortsstuipEen koortsstuip is een aanval bij koorts, meestal bij jonge kinderen. Het kind kan schokken, staren, slap worden of even niet reageren. Het ziet er heftig uit, maar een korte eenvoudige koortsstuip gaat vaak vanzelf over en geeft meestal geen blijvende schade. Belangrijk is rustige eerste hulp: kijk op de klok, leg je kind op de zij, maak strakke kleding los, stop niets in de mond en koel niet in bad of met water tijdens de aanval. Een eerste koortsstuip, een aanval langer dan 5 minuten, herhaalde aanvallen, een aanval met een scheef of eenzijdig beeld, of tekenen van hersenvliesontsteking vragen snelle medische beoordeling.KrentenbaardKrentenbaard is een besmettelijke bacteriële huidinfectie. Je ziet vaak rode plekjes, blaasjes of wondjes met gele of honingkleurige korstjes, vaak rond neus en mond maar ook elders op de huid. Goede hygiëne helpt om verspreiding te beperken: handen wassen, korstjes niet openkrabben, handdoeken niet delen en nagels kort houden. De infectie zit vaker bij kinderen, maar ook volwassenen kunnen het krijgen. Bel een arts als de plekken snel uitbreiden, rond de ogen zitten, erg pijnlijk zijn, terugkomen, als iemand een verminderde afweer heeft, of als er koorts of ziek zijn bijkomt.Kuitkrampen 's nachtsKuitkrampen 's nachts zijn plotselinge, pijnlijke samentrekkingen van de kuitspier tijdens rust of slaap. Ze duren vaak seconden tot minuten en laten soms nog even een gevoelige spier achter. Nachtelijke kramp is vaak onschuldig, maar niet elke pijn in het onderbeen is gewone kramp. Een dik warm been kan passen bij trombose, een koud bleek been bij een probleem met de bloedtoevoer, en tintelingen, krachtsverlies of uitstralende rugpijn kunnen wijzen op een zenuwprobleem. Bespreek terugkerende kramp ook als je medicijnen gebruikt of een andere ziekte hebt. Gebruik geen supplementen op eigen initiatief in de hoop dat ze altijd helpen; de oorzaak moet eerst duidelijk zijn.Kunst-schouderEen kunst-schouder is een schouderprothese die wordt geplaatst als pijn en functieverlies door schade van het gewricht niet genoeg verbeteren met andere behandelingen. De operatie kan veel pijn verminderen, maar het is geen kleine ingreep. Vooraf is het belangrijk te weten welk type prothese nodig is, hoe de pezen werken, en hoe de revalidatie eruitziet. Belangrijke risico's zijn infectie, trombose, zenuwletsel, loslating en soms ontwrichting of instabiliteit van de prothese. Vertel je tandarts en andere artsen altijd dat je een prothese hebt, maar antibiotica voor gebitsingrepen is niet standaard voor iedereen; volg daarin het advies van je orthopedisch specialist en tandarts.KunstheupEen kunstheup is een heupprothese die wordt geplaatst als pijn en beperking door heupschade niet genoeg verbeteren met andere behandelingen. De operatie kan veel winst geven in lopen, slapen en dagelijks functioneren, maar vraagt voorbereiding en een serieuze revalidatie. Belangrijke risico's zijn infectie, trombose, luxatie van de heup, zenuwproblemen, beenlengtegevoel en op langere termijn slijtage of loslating. Na een kunstheup is het verstandig elke arts en tandarts te vertellen dat je een prothese hebt. Antibiotica voor gebitsingrepen is niet standaard voor iedereen; bespreek dit bij twijfel met je orthopedisch specialist en tandarts, vooral als je een eerdere prothese-infectie of een hoog risico hebt.KunstknieEen kunstknie is een knieprothese die wordt geplaatst als pijn, stijfheid en functieverlies door ernstige knieschade niet genoeg verbeteren met andere behandelingen. De operatie kan lopen, traplopen en slapen verbeteren, maar vraagt actieve revalidatie en geduld. Mogelijke complicaties zijn infectie, trombose, wondproblemen, aanhoudende stijfheid, loslating en soms blijvende pijn ondanks een technisch geslaagde operatie. Vertel je tandarts en andere artsen dat je een knieprothese hebt. Antibiotica voor gebitsingrepen is niet automatisch voor iedereen nodig; overleg bij twijfel met je orthopedisch specialist en tandarts, vooral bij een eerdere prothese-infectie of een hoog risico.LachgasLachgas lijkt voor sommige mensen onschuldig omdat het kort werkt, maar het kan direct zuurstoftekort, brandwonden door extreme kou, vallen en bewustzijnsverlies geven. Bij herhaald gebruik kan het vitamine B12 inactiveren en ernstige zenuwschade veroorzaken. Ook trombose, psychische ontregeling en risico’s in de zwangerschap maken snelle beoordeling belangrijk.Lage bloeddrukLage bloeddruk is niet altijd een ziekte. Sommige mensen hebben van nature een lagere bloeddruk zonder klachten. Het wordt pas een probleem als de hersenen of andere organen te weinig doorbloeding krijgen. Oorzaken lopen uiteen van orthostatische bloeddrukdaling en uitdroging tot bloeding, sepsis, hartproblemen of medicatie. Juist de combinatie met vallen, flauwvallen, koorts, bloedverlies of benauwdheid bepaalt de urgentie.Lang klachten na coronaLang klachten na corona, ook long COVID of post-COVID genoemd, betekent dat klachten na een coronabesmetting lang aanhouden of later duidelijk blijven doorwerken. Vermoeidheid, benauwdheid, hartkloppingen, hersenmist, reukverlies en verergering na inspanning komen veel voor. Goede zorg betekent niet alleen erkenning, maar ook uitsluiten dat er een andere behandelbare oorzaak meespeelt. Overbelasting kan het herstel vertragen, vooral bij klachten die erger worden na inspanning.Lange tijd of vaak neusklachtenLangdurige of steeds terugkerende neusklachten hebben meerdere mogelijke oorzaken. Allergische rhinitis en niet-allergische rhinitis komen veel voor, maar ook neuspoliepen, langdurige irritatie, een rebound-effect van decongestieve neussprays of een structureel probleem kunnen meespelen. Eenzijdige verstopping, bloedneuzen, een zichtbare massa of reukverlies met benauwdheid verdienen extra aandacht.Leefstijl-programma (GLI)Een leefstijl-programma of GLI is geen streng kort dieet, maar een traject met begeleiding rond eten, bewegen, slaap, stress en volhouden. Het doel is duurzame verandering en minder gezondheidsrisico. De precieze toegang, beschikbaarheid en dekking kunnen lokaal verschillen, dus vraag dit na bij je huisarts of zorgverlener op Curaçao. Bel een arts als je tijdens bewegen klachten krijgt die niet passen bij gewone inspanning, of als bestaande ziekten ontregelen.LevenseindeZorg rond het levenseinde gaat over comfort, rust, waardigheid en duidelijke afspraken. Vroegtijdige zorgplanning helpt om wensen rond behandeling, plaats van zorg en contactpersonen op tijd te bespreken. Palliatieve zorg is niet hetzelfde als opgeven, maar richt zich op kwaliteit van leven en verlichting van klachten. Controleer lokale wetgeving en procedures op Curaçao apart; neem regels uit Nederland over euthanasie of levenseindebesluiten niet automatisch over. Bij verwacht sterven volg je het bestaande zorgplan en behandelteam; 912 is alleen voor onverwacht direct levensgevaar.LeverontstekingLeverontsteking heet ook hepatitis. De oorzaak kan een virus zijn, maar ook een auto-immuunreactie, alcohol, gifstoffen, kruidenpreparaten of medicijnen. Klachten kunnen mild beginnen met moeheid, misselijkheid of geelzucht, maar soms snel overgaan in ernstig leverfalen. Verwardheid, sufheid, snel erger wordende geelzucht, bloedingsneiging en ernstig ziek zijn zijn alarmsignalen. Drink geen alcohol en start geen supplementkuren op eigen initiatief.LeverschadeLeverschade kan ontstaan door MASLD, alcohol, virussen, auto-immuunziekten of andere langdurige belasting van de lever. In het begin merk je soms weinig, maar na verloop van tijd kan littekenvorming ontstaan: fibrose en later cirrose. Gevorderde leverschade kan leiden tot vocht in de buik, bloedingen, geelzucht en verwardheid. Stop alcohol volledig bij vermoeden van leverschade en laat alarmsignalen snel beoordelen.Lichen planusLichen planus is een ontstekingsziekte van huid of slijmvliezen. Het kan op de huid zitten, maar ook in de mond, op de geslachtsdelen, op de hoofdhuid of aan de nagels. De klachten zijn vaak niet gevaarlijk, maar kunnen lang duren en soms littekens of blijvende schade geven. Mond- en genitale vormen hebben controle nodig, en bij sommige vormen is follow-up belangrijk vanwege een kleine kans op kwaadaardige verandering.Lichen sclerosusLichen sclerosus is een chronische ontstekingsziekte van vooral de genitale huid. Het komt vaak voor aan de vulva, rond anus of op penis en voorhuid, en kan ook bij kinderen voorkomen. Zonder goede behandeling kan de huid dun, wit, pijnlijk of verlittekend worden. Professionele behandeling met een sterke ontstekingsremmende creme en controle is belangrijk. Er is een kleine kans op kanker in langdurig aangedane huid.Licht gevoel in het hoofdEen licht gevoel in het hoofd is iets anders dan draaiduizeligheid. Het voelt vaak alsof je bijna flauwvalt, wazig wordt of wegzakt, vooral bij opstaan of inspanning. Oorzaken lopen uiteen van onschuldig tot ernstig: te weinig drinken, bloeddrukdaling, bloedverlies, lage bloedsuiker, medicatie, hartritmestoornis of een neurologisch probleem. Beschrijf precies hoe het voelt en let op alarmsignalen zoals pijn op de borst, uitval, flauwvallen of zwarte ontlasting.LiesbreukEen liesbreuk is een uitstulping van buikinhoud door een zwakke plek in de buikwand in de lies. Vaak zie je of voel je een bult die groter wordt bij hoesten, persen of tillen en kleiner wordt in rust of liggend. De meeste liesbreuken zijn niet direct levensgevaarlijk, maar een beknelde of strangulerende breuk is wel spoed. Duw een pijnlijke, harde of vastzittende bult niet met kracht terug.LikdoornEen likdoorn is een harde, drukgevoelige eeltkern die ontstaat door wrijving en druk, meestal op tenen of voetzolen. De plek kan klein lijken maar toch flink pijn doen bij lopen of in schoenen. Behandeling richt zich op minder druk en veilig verwijderen van overtollig eelt. Heb je diabetes, slechte doorbloeding of minder gevoel in je voeten, ga dan niet zelf snijden of zuren gebruiken en laat de plek beoordelen.LintwormenLintwormen zijn parasieten die in de darm kunnen leven. Sommige mensen merken vooral stukjes worm in de ontlasting, terwijl anderen buikklachten, misselijkheid of gewichtsverlies krijgen. De herkomst kan te maken hebben met onvoldoende verhit voedsel, reizen of in sommige gevallen contact met besmetting in de omgeving. Bij Taenia is het belangrijk ook aan cysticercose te denken in de juiste context. Laat de diagnose en behandeling via een arts verlopen en kies niet zelf een ontwormingsdosering.Litteken dat klachten geeftEen litteken kan jeuk, pijn, strakheid, trekkend gevoel of een storende verdikking geven. Sommige littekens worden dikker dan verwacht, zoals een hypertrofisch litteken of keloïd. Andere littekens beperken beweging doordat de huid samentrekt, wat contractuur heet. Roodheid, warmte, pus, een wond die opnieuw open gaat of een nieuwe verdachte plek in een oud litteken moeten beoordeeld worden, omdat ook infectie of een andere huidafwijking mogelijk is.LongembolieEen longembolie is een bloedstolsel dat vastloopt in een bloedvat van de long. Dat kan plots benauwdheid, pijn op de borst, hoesten of een snelle hartslag geven. Soms zijn er tegelijk tekenen van een trombosebeen, zoals pijn of zwelling in één been. Een ernstige longembolie kan levensgevaarlijk zijn. Bij stabiele verdenking moet je dezelfde dag de huisarts of, buiten kantooruren, HAP 9252 bellen. Bij ernstige benauwdheid, pijn op de borst met instorten of flauwvallen bel je direct Ambulance 912.LongkankerLongkanker is kanker die ontstaat in de longen of luchtwegen. Klachten kunnen lang vaag blijven, maar een aanhoudende hoest, bloed ophoesten, benauwdheid, heesheid, pijn op de borst en onbedoeld afvallen zijn belangrijke signalen. Niet iedereen met longkanker rookt en niemand verdient stigma of schuld. Bij verdenking volgt meestal onderzoek met scans, weefselonderzoek en stadiëring om te bepalen hoe uitgebreid de ziekte is. Behandeling kan bestaan uit operatie, bestraling, chemotherapie, doelgerichte therapie, immuuntherapie of palliatieve zorg.LongontstekingEen longontsteking, ook pneumonie genoemd, is een infectie van het longweefsel. Die kan worden veroorzaakt door virussen, bacteriën of soms door verslikken en aspiratie. Klachten zijn vaak hoesten, koorts, kortademigheid, pijn bij ademhalen, snelle moeheid en ziek zijn. Ouderen, jonge kinderen en mensen met chronische ziekte kunnen sneller ernstig ziek worden. Niet elke longontsteking vraagt dezelfde behandeling. Juist daarom is verstandig omgaan met antibiotica belangrijk: alleen gebruiken als het past bij de waarschijnlijke oorzaak en de ernst van het ziektebeeld.Longschade bij een te vroeg geboren babyLongschade bij een te vroeg geboren baby wordt vaak bronchopulmonale dysplasie of BPD genoemd. Het ontstaat vooral bij zeer vroeg geboren baby's van wie de longen nog onrijp zijn en die extra ademhalingsondersteuning of zuurstof nodig hebben gehad. Klachten verschillen per kind, maar kunnen bestaan uit snelle ademhaling, piepen, extra zuurstofbehoefte, moeite met drinken, langzame groei en gevoeligheid voor luchtweginfecties zoals RSV. Goede follow-up is belangrijk, net als rookvrij opgroeien, aandacht voor voeding en ontwikkeling, en tijdig hulp vragen bij benauwdheid of slechte groei.Loop-oorEen loop-oor betekent dat er vocht, pus, bloed of helder vocht uit het oor komt. Dat kan passen bij een middenoorontsteking met een gaatje in het trommelvlies, een ontsteking van de gehoorgang, een geperforeerd trommelvlies, een vreemd voorwerp of een trauma. Zelden kan heel helder waterig vocht na hoofdtrauma op lekkend hersenvocht wijzen. Houd het oor droog, gebruik geen wattenstaafjes en begin niet zomaar met oordruppels als niet duidelijk is wat er aan de hand is.LopersknieMet lopersknie bedoelen mensen vaak pijn aan de buitenkant van de knie door irritatie van de tractus iliotibialis. De term wordt ook gebruikt voor andere overbelastingsklachten rond de knie, zoals patellofemorale pijn aan de voorkant. Daarom is het belangrijk om goed te kijken waar de pijn zit en waardoor die ontstaat. Minder belasting, tijdelijk aanpassen van sport en rustige opbouw helpen vaak. Niet elke kniepijn bij hardlopen is onschuldig: een val, koorts, een warme dikke knie, een dik onderbeen of niet meer kunnen steunen vragen snelle beoordeling.Lui oogEen lui oog, ook amblyopie genoemd, betekent dat het zien in één oog zich niet goed ontwikkelt terwijl het oog zelf soms bijna normaal lijkt. Dat gebeurt vooral in de kinderjaren, wanneer de hersenen nog leren om beelden goed te verwerken. Vroege herkenning en trouwe behandeling zijn belangrijk, omdat de kans op herstel groter is zolang de visuele ontwikkeling nog bezig is. Een lui oog kan samenhangen met scheelzien, verschil in sterkte tussen de ogen of een belemmering van het zicht. Bel direct bij een nieuwe witte pupil, plots nieuw scheelzien, een hangend ooglid, plots zichtverlies of een kind dat ineens anders kijkt.Luier-uitslagLuier-uitslag is roodheid en irritatie van de huid in het luiergebied. Meestal komt dit door vocht, wrijving, ontlasting en urine die de huid irriteren. Soms speelt ook een schimmel zoals candida mee, of zeldzamer een bacteriële infectie. Zacht verzorgen, vaker verschonen, even laten luchten en een beschermende barrièremiddel gebruiken helpt vaak goed. Gebruik geen talkpoeder, geen huis-tuin-en-keukenmiddelen en geen sterke corticosteroïdcrèmes zonder arts. Bel een arts als de huid open is, de uitslag zich uitbreidt, als er koorts, pus of veel pijn is, of als je twijfelt of er een schimmel- of bacteriële infectie meespeelt.Luizen op het hoofdHoofdluis is vervelend, maar het is geen teken van slechte hygiëne. Luizen leven op haren en hoofdhuid en verspreiden zich meestal door direct haarcontact. Jeuk komt vaak voor, maar niet iedereen merkt meteen iets. Nat kammen is een belangrijke manier om luizen op te sporen en te verwijderen. Soms worden daarnaast lokale of professionele behandelrichtingen gebruikt. Gebruik geen pesticiden op eigen initiatief, geen petroleum of andere gevaarlijke huismiddelen. Als behandeling niet helpt, kan weerstand van luizen een rol spelen. Controleer ook huisgenoten en nauwe contacten, omdat herbesmetting vaak binnen de omgeving gebeurt.MaagkankerMaagkanker ontstaat meestal in het slijmvlies van de maag. De eerste klachten zijn vaak vaag, maar aanhoudende maagpijn, snel vol zitten, slikproblemen, bloedverlies of onbedoeld afvallen moeten worden onderzocht.MaagklachtenMaagklachten zijn pijn, branderigheid, misselijkheid, oprispingen of snel vol zitten in de bovenbuik. Vaak is er geen gevaarlijke oorzaak, maar aanhoudende of nieuwe klachten met bloedverlies, slikproblemen, afvallen of ernstige ziekteverschijnselen vragen snelle beoordeling.MaagverkleiningEen maagverkleining is een operatie tegen ernstige obesitas en ziekten die daarmee samenhangen. De ingreep kan veel gezondheidswinst geven, maar vraagt blijvende verandering van eten, vaste controles en levenslange aandacht voor vitaminen, eiwitten en alarmsignalen.MaagzweerEen maagzweer is een wond in het slijmvlies van de maag of twaalfvingerige darm. Helicobacter pylori en ontstekingsremmende pijnstillers zijn de belangrijkste oorzaken. Bloedbraken, zwarte ontlasting of plots hevige buikpijn zijn alarmsignalen.MaculadegeneratieMaculadegeneratie beschadigt de macula, het midden van het netvlies waarmee je scherp ziet. Rechte lijnen kunnen krom lijken en midden in beeld kan een vlek ontstaan. Nieuwe vervorming of snel verlies van centraal zicht vraagt dezelfde dag oogheelkundige beoordeling.MalariaMalaria is een ernstige infectie door Plasmodium-parasieten na een beet van een besmette mug. Koorts tijdens of na verblijf in een malariagebied is malaria tot onderzoek het uitsluit. Vooral falciparum-malaria kan binnen korte tijd levensgevaarlijk worden.MalletvingerBij een malletvinger is de strekpees aan het eindgewricht van een vinger gescheurd of met een stukje bot losgetrokken. De vingertop hangt en kan niet actief worden gestrekt. Snel en onafgebroken correct spalken geeft vaak goed herstel.MastocytoseMastocytose is een zeldzame aandoening met te veel afwijkende mestcellen in huid of organen. Stoffen uit deze cellen kunnen jeuk, roodheid, buikklachten, flauwvallen en anafylaxie geven. Diagnose en behandelplan horen bij een ervaren specialist.MastopathieMastopathie is een brede, niet altijd scherp afgebakende naam voor goedaardige pijn, spanning, knobbeltjes en cysten in de borst. Klachten wisselen vaak met de menstruatie. Een nieuwe vaste knobbel, huidintrekking, bloederig tepelvocht of verandering aan één borst moet worden onderzocht.MazelenMazelen is een zeer besmettelijke virusinfectie met hoge koorts, hoest, rode ogen en daarna huiduitslag. De ziekte kan longontsteking, hersenontsteking en overlijden veroorzaken. Bel vóór je een zorglocatie binnengaat, zodat anderen niet worden blootgesteld.ME/CVSME/CVS is een langdurige ziekte waarbij inspanning de klachten duidelijk kan verergeren. Die terugslag heet post-exertionele malaise, of PEM, en vraagt om zorgvuldig omgaan met de beschikbare energie.Medicijnen bij psychoseAntipsychotica kunnen wanen, hallucinaties en ernstige onrust verminderen. De keuze is persoonlijk en vraagt controle van werking en bijwerkingen; stop nooit plotseling zonder overleg.Medicijnen die de afweer minder maken en vaccinatiesBij afweerremmende medicijnen zijn veel niet-levende vaccins mogelijk, maar de bescherming kan lager zijn. Levende vaccins kunnen soms gevaarlijk zijn; plan elke vaccinatie met de behandelaar en stop de afweerremmer nooit zelf.Medicijnen die rustig of slaperig makenVerschillende medicijnen kunnen rust, sufheid of tragere reacties geven. Dat kan gewenst zijn, maar verhoogt ook de kans op vallen, ongelukken en ademhalingsproblemen, vooral bij combinaties; stop niet plotseling zonder overleg.Medicijnen en veilig rijdenMedicijnen kunnen reactietijd, aandacht en zicht beïnvloeden zonder dat je dit zelf goed merkt. Controleer het officiële rijadvies per middel en rijd niet bij sufheid, duizeligheid, wazig zien of verwardheid.Medicijnen tegen angst: antidepressivaAntidepressiva kunnen bij een angststoornis angst en vermijding verminderen, ook zonder depressie. Het effect komt geleidelijk; bijwerkingen kunnen eerder beginnen en afbouwen hoort stap voor stap met de voorschrijver.Meerdere chronische ziekten tegelijkBij meerdere chronische ziekten tegelijk kunnen adviezen, afspraken en medicijnen botsen. Persoonsgerichte zorg kiest eerst wat voor de patiënt het belangrijkst is en maakt één samenhangend plan.Meisjesbesnijdenis (vrouwelijke genitale verminking)Meisjesbesnijdenis of VGV is het zonder medische reden wegsnijden of beschadigen van uitwendige vrouwelijke geslachtsdelen. Het is internationaal erkend als een mensenrechtenschending, kan blijvende klachten geven en vraagt veilige, vertrouwelijke en trauma-sensitieve zorg zonder oordeel.MelanoomEen melanoom is huidkanker uit pigmentcellen en kan uitzaaien. Een nieuwe of veranderende plek hoort snel beoordeeld te worden; vroege volledige verwijdering geeft de beste kans op genezing.MelasmaMelasma geeft onschuldige maar soms storende bruine of grijsbruine vlekken, meestal in het gezicht. Zon en zichtbaar licht houden het vaak in stand; behandeling vraagt maanden en terugkeer komt veel voor.Meniscus gescheurdEen gescheurde meniscus is schade aan een stevige kraakbeenschijf in de knie. De knie kan pijn doen, dik worden, klikken of blokkeren. Veel scheuren herstellen zonder operatie, maar een echt geblokkeerde knie moet snel worden beoordeeld.Meralgia parestheticaMeralgia paresthetica is irritatie of beknelling van een gevoelszenuw naar de buitenkant van het bovenbeen. Dit geeft branderigheid, tintelingen of een doof gebied, maar hoort geen spierzwakte te veroorzaken.MigraineMigraine is een hersenaandoening met aanvallen van meestal kloppende hoofdpijn, misselijkheid en gevoeligheid voor licht of geluid. Soms gaat een tijdelijke aura vooraf. Nieuwe uitval mag nooit automatisch als migraine worden gezien, omdat een beroerte erop kan lijken.MijnwormenMijnwormen zijn kleine darmwormen die bloed zuigen uit de darmwand. Larven komen meestal via blote huid binnen uit grond die met ontlasting is besmet. Een langdurige infectie kan bloedarmoede en groeiproblemen veroorzaken.Minder goed zien bij kinderenEen kind kan minder zien door een brilafwijking, een lui oog, scheelzien of een oogziekte. Omdat jonge hersenen nog leren zien, is vroege controle belangrijk. Een witte pupil, plots zichtverlies, een pijnlijk rood oog of ernstig oogletsel is een rode vlag.Minder goed zien bij volwassenenMinder goed zien bij volwassenen kan komen door een brilafwijking, staar of een oogziekte, maar soms door een netvliesprobleem of beroerte. Geleidelijk wazig zien vraagt onderzoek; plots zichtverlies, lichtflitsen met een gordijn of zichtverlies met uitval is spoed.Minder goed zien door hersenschade rond de geboorteBij een cerebrale visuele stoornis verwerken de hersenen beelden minder goed door schade of een ontwikkelingsprobleem rond de geboorte. De ogen kunnen er normaal uitzien. Het zicht wisselt vaak met drukte, vermoeidheid en de taak.Minder zin in seksMinder zin in seks komt vaak voor en is alleen een medisch probleem als iemand er last van heeft. Lichaam, stemming, relatie, levensfase en medicijnen kunnen allemaal meespelen. Goede hulp begint zonder oordeel en met aandacht voor toestemming en veiligheid.MiskraamEen miskraam is het verlies van een zwangerschap voordat de baby buiten de baarmoeder kan leven. Bloedverlies en krampen komen vaak voor, maar een echo is nodig voor zekerheid. Eenzijdige buikpijn, schouderpijn of flauwvallen kan op een buitenbaarmoederlijke zwangerschap wijzen.MoedervlekkenMoedervlekken zijn meestal onschuldige plekjes met pigmentcellen. Een nieuwe of veranderende plek moet soms worden beoordeeld om huidkanker uit te sluiten.MoeheidMoeheid komt vaak door slaaptekort, belasting of herstel na ziekte. Langdurige of onverklaarde moeheid kan ook passen bij een lichamelijk of psychisch probleem.Moeheid bij kanker die niet meer te genezen isMoeheid bij ongeneeslijke kanker is een zwaar gebrek aan energie dat niet altijd weggaat met slapen. Kanker, bloedarmoede, klachten, behandeling, medicijnen en emoties kunnen samen meespelen. Palliatieve zorg richt zich op comfort en wat voor de patiënt het belangrijkst is.Moeilijk poepenBij verstopping is poep hard, komt die minder vaak of kost poepen veel moeite. Leefgewoonten helpen vaak, maar alarmsignalen vragen om onderzoek.Moeilijk poepen bij kinderenVerstopping bij kinderen ontstaat vaak doordat een kind pijnlijke poep ophoudt. Vroege, rustige behandeling voorkomt een kring van pijn, angst en ophouden.Mond verzorgenGoede mondverzorging beschermt tanden, tandvlees en slijmvliezen. Dagelijks reinigen en regelmatige controle helpen gaatjes, ontsteking en een slechte adem voorkomen.Mondontsteking door een kankerbehandelingChemotherapie, stamceltransplantatie en bestraling van hoofd of hals kunnen het mondslijmvlies beschadigen. Vroege melding en dagelijkse mondzorg beperken pijn, infectie en voedingsproblemen.MondproblemenMondproblemen kunnen komen door tanden, tandvlees, slijmvlies, speeksel of een gebitsprothese. De oorzaak bepaalt welke zorg nodig is.Mondproblemen in de laatste levensfaseIn de laatste levensfase draait mondzorg om comfort: een vochtige, schone mond, minder pijn en zorg die past bij de wensen en belastbaarheid van de persoon.Morton-neuroomEen Morton-neuroom is een verdikking rond een geïrriteerde zenuw tussen de middenvoetsbeentjes. Het geeft brandende voorvoetpijn en tintelingen naar de tenen.Mouches volantes (zwevende vlekjes)Mouches volantes zijn bewegende puntjes, draadjes of wolkjes in beeld. Ze zijn vaak onschuldig, maar plots veel nieuwe vlekjes, lichtflitsen of een gordijn in beeld kan wijzen op een netvliesscheur.Mpox (apenpokken)Mpox is een virusinfectie met vaak huid- of slijmvliesafwijkingen, koorts en pijn. Besmetting gebeurt vooral door direct en langdurig nauw contact.MRI-onderzoekEen MRI maakt met een sterke magneet en radiogolven gedetailleerde beelden, zonder röntgenstraling. Een volledige veiligheidscontrole op metaal, implantaten, gasflessen en zwangerschap is essentieel.Multiple sclerose (MS)Multiple sclerose is een ontstekingsziekte van hersenen en ruggenmerg. Klachten verschillen per persoon; vroege beoordeling van nieuwe uitval en passende ziekteremmende behandeling zijn belangrijk.Mycoplasma genitaliumMycoplasma genitalium is een bacteriële soa die plasbuis- en baarmoederhalsontsteking kan geven. Gericht testen en behandelen is belangrijk door toenemende antibioticaresistentie.Na corona: herstellen in de eerste wekenNa corona hebben veel mensen nog enkele weken last van moeheid, minder conditie, hoesten of een vol hoofd. Rust, een rustig tempo en aandacht voor alarmsignalen helpen bij veilig herstel.Naaste met coronaWie thuis voor iemand met corona zorgt, let tegelijk op herstel, besmetting en de eigen draagkracht. Goede ventilatie, afstand waar mogelijk en vroeg herkennen van alarmsignalen zijn belangrijk.Nachtdiensten en gezondheidNachtdiensten verstoren de biologische klok en maken goede slaap moeilijker. Dat kan leiden tot moeheid, fouten en op lange termijn extra gezondheidsrisico's.Nadenken over je levenNadenken over waarden, keuzes en betekenis hoort bij het leven en is geen ziekte. Het wordt belangrijk om hulp te zoeken als somberheid, angst of wanhoop het dagelijks functioneren overneemt.NarcolepsieNarcolepsie is een blijvende slaap-waakstoornis met sterke slaperigheid overdag. Sommige mensen verliezen kort spierkracht bij emoties; goede diagnostiek en behandeling maken het dagelijks leven veiliger.Nare bevallingEen bevalling kan lichamelijk of emotioneel traumatisch voelen, ook als anderen zeggen dat alles goed is gegaan. Herstel vraagt erkenning, controle op lichamelijke problemen en zo nodig trauma-gerichte hulp.Nare ervaring met seksEen nare seksuele ervaring kan gaan om pijn, druk, grensoverschrijding of seksueel geweld. Wat er gebeurde is niet jouw schuld. Zoek direct medische en emotionele hulp; vraag daarbij welke meld- en forensische keuzes volgens de Curaçaose procedure beschikbaar zijn.Natuurlijke methodes om niet zwanger te wordenNatuurlijke anticonceptie gebruikt signalen van vruchtbaarheid om onbeschermde seks op vruchtbare dagen te vermijden. De methode vraagt dagelijkse nauwkeurigheid, is bij gewoon gebruik minder betrouwbaar dan een spiraal of implantaat en beschermt niet tegen soa's.Navelbreuk bij kinderenEen navelbreuk is een zachte bobbel doordat de opening rond de navel na de geboorte nog niet dicht is. Bij kinderen is dit meestal pijnloos, onschuldig en sluit het vaak vanzelf.Nek-herniaBij een nek-hernia drukt een uitpuilende tussenwervelschijf of botaanwas op een zenuw in de nek. Dat kan pijn, tintelingen, minder gevoel of krachtsverlies in een arm geven.NetelroosNetelroos bestaat uit plotselinge, jeukende bulten die binnen uren van plek kunnen veranderen. Zwelling van lippen of oogleden kan erbij horen; benauwdheid of zwelling van tong en keel kan wijzen op anafylaxie.NetvliesloslatingBij een netvliesloslating komt het lichtgevoelige netvlies los van de onderlaag. Nieuwe lichtflitsen, veel zwevende vlekjes of een donker gordijn vragen dezelfde dag oogheelkundige spoedzorg.Neuritis vestibularisNeuritis vestibularis geeft plotseling hevige, aanhoudende draaiduizeligheid door uitval van één evenwichtszenuw. Gehoorverlies past er niet goed bij en een beroerte moet bij alarmsignalen snel worden uitgesloten.Nierbekken-ontstekingEen nierbekken-ontsteking is een bacteriële infectie van nier en nierbekken. Koorts, rillingen en pijn in zij of rug vragen dezelfde dag medische beoordeling; zwangerschap of tekenen van sepsis maken het extra dringend.NierkankerNierkanker ontstaat meestal uit cellen van de nierbuisjes. Vaak wordt een niertumor toevallig op een scan gevonden; bloed in de urine, aanhoudende flankpijn of onverklaard gewichtsverlies vraagt onderzoek.NierschadeChronische nierschade betekent dat de nierfunctie en/of de hoeveelheid albumine in de urine minstens drie maanden afwijkend is. De eGFR en urine-albuminewaarde bepalen samen het risico en de controles.NiersteenEen niersteen is een hard kristal in nier of urineleider. Koliekpijn komt vaak in golven; koorts of rillingen bij een steen kan wijzen op een geïnfecteerde afsluiting en vraagt directe spoedzorg.Niet ongesteld wordenNiet ongesteld worden heet amenorroe. Als zwangerschap mogelijk is, is een zwangerschapstest altijd de eerste stap; daarna kijkt de arts onder meer naar voeding, stress, sport, hormonen en de werking van eierstokken.O- en X-benen bij kinderenO-benen en X-benen horen vaak bij de normale groei. O-benen nemen meestal in de peutertijd af; X-benen zijn vaak het duidelijkst rond 3 tot 5 jaar en worden daarna geleidelijk minder.Obesitas bij volwassenenObesitas is een chronische aandoening waarbij te veel lichaamsvet de gezondheid kan schaden. Het ontstaat meestal door een samenspel van aanleg, omgeving, gezondheid, medicijnen, slaap en leefgewoonten; het is geen gebrek aan wilskracht.Omgaan met pijn tijdens de bevallingPijn tijdens een bevalling komt door weeën, druk en het oprekken van weefsel. Voorbereiding, steun, houding en medische pijnstilling kunnen helpen; bespreek wensen en beschikbare mogelijkheden vooraf met je verloskundige of arts.Omgaan met warm weerWarm en vochtig weer kan uitdroging, hittekrampen, hitte-uitputting en een levensbedreigende hitteberoerte veroorzaken. Drink passend, zoek koelte, beperk zware inspanning en let extra op kwetsbare mensen.Onbedoeld zwangerEen onbedoelde zwangerschap kan veel emoties en praktische vragen geven. Bevestig de zwangerschap, let op alarmsignalen en bespreek rustig en vertrouwelijk welke mogelijkheden, medische zorg en steun lokaal beschikbaar zijn.Onderzoek baby in de buikOnderzoek tijdens de zwangerschap kan informatie geven over groei, ontwikkeling en sommige aandoeningen van de baby. Screening schat een kans; alleen gericht diagnostisch onderzoek kan bepaalde aandoeningen bevestigen.Onderzoek door ouderen-arts in het ziekenhuisEen ouderen-arts in het ziekenhuis onderzoekt niet alleen één ziekte, maar ook medicijnen, geheugen, stemming, bewegen, voeding, zelfstandigheid en thuissituatie. Daarna volgt een samenhangend behandelplan.Ongeluk gehadNa een ongeluk kan letsel direct zichtbaar zijn, maar soms ontstaan klachten pas later. Controleer eerst bewustzijn, ademhaling en ernstige bloeding en laat alarmsignalen snel beoordelen.Ongesteld en veel bloed verliezenBij hevig menstrueel bloedverlies verlies je tijdens de menstruatie zoveel bloed dat het je dagelijks leven hindert. Vaak is er geen ernstige oorzaak, maar onderzoek is verstandig bij bloedarmoede, pijn, bloedverlies tussen menstruaties of een duidelijke verandering.Ongesteldheid uitstellenEen menstruatie kan soms veilig worden uitgesteld met hormonale anticonceptie of een tijdelijk hormoonmedicijn. Welke methode geschikt is, hangt af van wat je al gebruikt, jouw gezondheid, zwangerschap en risico op bloedstolsels.Ontsteking baarmoeder-slijmvlies na bevallingEen ontsteking van het baarmoederslijmvlies na de bevalling is een bacteriële infectie in de baarmoeder. Koorts, toenemende onderbuikpijn, ziek zijn of onaangenaam ruikend kraamverlies vraagt dezelfde dag medische beoordeling, omdat snelle behandeling complicaties voorkomt.Ontsteking door schimmel in de vaginaEen vaginale schimmelinfectie wordt meestal veroorzaakt door Candida en geeft vaak jeuk, roodheid en witte afscheiding. De klachten lijken op andere vaginale aandoeningen; laat je beoordelen bij een eerste episode, zwangerschap, terugkerende klachten of onvoldoende herstel.Ontsteking in baarmoeder, eileider of eierstokEen ontsteking van de baarmoeder, eileider of eierstok is een infectie in het kleine bekken. Snelle behandeling met antibiotica verkleint de kans op een abces, langdurige pijn, een buitenbaarmoederlijke zwangerschap en problemen met zwanger worden.Ontsteking in de bilspleetEen ontsteking in de bilspleet ontstaat meestal wanneer haren en huidresten een klein gangetje onder de huid irriteren en infecteren. Een pijnlijk abces moet vaak worden geopend en leeg gemaakt; terugkerende klachten kunnen een geplande operatie vragen.Ontsteking in gewrichten van rug en bekken (axiale spondyloartritis)Axiale spondyloartritis is een langdurige reumatische ontsteking van vooral de gewrichten tussen bekken en wervelkolom en van de rug. Bewegen, gerichte oefentherapie en medicijnen kunnen pijn en stijfheid verminderen en schade beperken.Ontsteking van de binnenkant van het hartEen ontsteking van de binnenkant van het hart is meestal een ernstige infectie van een hartklep. Snelle ziekenhuisbehandeling met gerichte antibiotica en soms een operatie is nodig om hartfalen, beroerte en verspreiding van de infectie te voorkomen.Ontsteking van de endeldarmBij een ontsteking van de endeldarm is het laatste deel van de dikke darm geïrriteerd en ontstoken. Mogelijke klachten zijn aandrang, pijn, slijm, diarree en bloedverlies. Onderzoek is nodig omdat infecties, darmziekten en bestraling ieder een andere behandeling vragen.Ontsteking van de haarzakjesBij folliculitis zijn één of meer haarzakjes ontstoken. Je ziet kleine rode of met pus gevulde bultjes rond haren. Wrijving, scheren, bacteriën, gist en warm bubbelbadwater kunnen een rol spelen. De meeste milde gevallen herstellen met rustige huidverzorging.Ontsteking van de huid rond de mond (clowns-eczeem)Bij clowns-eczeem ontstaan kleine rode bultjes en een branderige, schilferende huid rond de mond, neus of ogen. Corticosteroïdcrème in het gezicht kan het uitlokken of verergeren. Stoppen en een eenvoudige huidverzorging zijn belangrijk, soms samen met medicijnen.Ontsteking van je slokdarm door maagzuurBij refluxoesofagitis beschadigt terugstromend maagzuur het slijmvlies van de slokdarm. Dit kan brandend gevoel achter het borstbeen, zure oprispingen en slikklachten geven. Leefstijlaanpassingen en zuurremmers helpen vaak, maar alarmsignalen vragen onderzoek.Ontstoken eikelBij balanitis is de eikel rood, gevoelig, jeukend of gezwollen. Vaak is ook de voorhuid ontstoken. Irritatie, schimmel, bacteriën, een huidziekte, diabetes of een seksueel overdraagbare infectie kunnen de oorzaak zijn. Behandeling hangt af van onderzoek.Ontstoken nagelriemBij een ontstoken nagelriem is de huid naast een vinger- of teennagel rood, gezwollen en pijnlijk. Een wondje kan een acute bacteriële infectie geven; langdurige vochtigheid en irritatie veroorzaken vaker chronische ontsteking. Pus of uitbreiding vraagt beoordeling.Ontstoken ooglid-randenBij blefaritis zijn de randen van de oogleden langdurig of terugkerend ontstoken. Je kunt branderige, jeukende ogen, korstjes bij de wimpers en droge ogen krijgen. Dagelijkse warme kompressen en voorzichtige reiniging vormen meestal de basis van de behandeling.Ontstoken slijmbeurs in de knieBij een ontstoken slijmbeurs vóór de knieschijf ontstaat een zachte of gespannen zwelling op de voorkant van de knie. Vaak komt dit door veel knielen of een stoot. Warmte, roodheid, koorts of een wond kan wijzen op een bacteriële infectie.Onverklaarde lichamelijke klachtenOnverklaarde lichamelijke klachten zijn echte klachten waarvoor na passend onderzoek nog geen volledige lichamelijke verklaring is gevonden. Dat betekent niet dat ze ingebeeld zijn. Een vaste arts, een brede uitleg en stapsgewijs herstel kunnen helpen, terwijl nieuwe alarmsignalen opnieuw worden onderzocht.OoginfarctBij een ooginfarct raakt een slagader van het netvlies afgesloten. Het zicht in één oog valt meestal plotseling en zonder pijn gedeeltelijk of volledig uit. Dit is directe medische spoed: herstelkans is beperkt en dezelfde dag moet ook het risico op een beroerte worden onderzocht.Oogontsteking door herpesHerpesvirussen kunnen het hoornvlies en andere delen van het oog ontsteken. Een rood pijnlijk oog, lichtschuwheid of wazig zien vraagt snelle beoordeling door een oogarts. Vroege antivirale behandeling helpt schade beperken; gewone antibiotica werken niet tegen herpesvirussen.Oogproblemen (ROP) bij je te vroeg geboren babyRetinopathie van prematuren is een afwijkende groei van bloedvaatjes in het netvlies van zeer vroeg of klein geboren baby's. De baby merkt of toont dit meestal niet. Tijdige screening en zo nodig behandeling voorkomen bij veel kinderen ernstige netvliesloslating en blindheid.Oorontsteking (gehoorgang)Bij een gehoorgangontsteking is de huid tussen oorschelp en trommelvlies rood en gezwollen. Pijn bij trekken aan het oor, jeuk, vocht en een dicht gevoel zijn kenmerkend. Houd het oor droog en gebruik alleen voorgeschreven oordruppels.Oorontsteking (middenoor)Bij een middenoorontsteking zit ontstoken vocht achter het trommelvlies. Vooral kinderen krijgen plotseling oorpijn en koorts na een verkoudheid. De meeste infecties herstellen vanzelf, maar jonge baby's, ernstig zieke kinderen en complicaties vragen snelle beoordeling.OorpijnOorpijn kan uit het oor zelf komen, maar ook worden doorgegeven vanuit keel, tanden, kaak of nek. Bij kinderen is een middenoorontsteking vaak; bij volwassenen moet aan meerdere oorzaken worden gedacht. Koorts, zwelling achter het oor, neurologische klachten of plots gehoorverlies vragen snelle zorg.OorsuizenOorsuizen is geluid horen zonder geluidsbron buiten het lichaam, zoals piepen, brommen of ruisen. Het is vaak onschuldig maar kan veel impact hebben. Eenzijdig, pulserend of plots oorsuizen met gehoorverlies, duizeligheid of neurologische klachten vraagt snelle beoordeling.Open beenEen open been is een wond aan het onderbeen die niet goed geneest, meestal door problemen met de aderen. Onderzoek naar de bloedsomloop is nodig voordat drukverband of een steunkous veilig kan worden gebruikt.OperatieEen operatie is een behandeling waarbij een chirurg via een wond of kijkinstrument weefsel herstelt, verwijdert of onderzoekt. Goede voorbereiding, veilige medicatieafspraken en vroege herkenning van complicaties helpen het herstel.Operatie voor de stand van mijn been bij knie-artroseBij een standsoperatie voor knie-artrose wordt het bot zo gecorrigeerd dat het gewicht meer over het minder versleten deel van de knie loopt. De ingreep kan pijn verminderen en een kunstknie uitstellen, maar vraagt maanden revalidatie.OpticusatrofieBij opticusatrofie zijn vezels van de oogzenuw blijvend beschadigd. Het zicht, kleurenzien of gezichtsveld kan afnemen; onderzoek richt zich vooral op het vinden en behandelen van de oorzaak om verdere schade te voorkomen.Osgood-Schlatter-knieBij een Osgood-Schlatter-knie doet de groeischijf bij de knobbel onder de knieschijf pijn door herhaald trekken van de kniepees. Het komt vooral voor bij sportende kinderen in de groeispurt en herstelt meestal met aangepaste belasting.Ouderdoms-wratEen ouderdoms-wrat is een veelvoorkomende, goedaardige huidgroei die eruitziet alsof die op de huid is geplakt. Behandeling is meestal niet nodig, maar een nieuwe, bloedende of veranderende plek moet worden beoordeeld.OuderenmishandelingOuderenmishandeling is lichamelijke, psychische, seksuele of financiële schade, verwaarlozing of onvrijheid binnen een relatie van vertrouwen. De schuld ligt nooit bij de oudere; veiligheid en vrijwillige, respectvolle hulp staan voorop.Ouders met psychische problemen of verslavingOpgroeien met een ouder met psychische problemen of verslaving kan onzekerheid, stress en extra verantwoordelijkheid geven. Het kind is niet schuldig en hoeft de ouder niet te genezen; steun van betrouwbare volwassenen kan beschermen.Overactieve blaasBij een overactieve blaas ontstaat plots sterke aandrang, vaak plassen en soms urineverlies zonder dat een infectie of andere duidelijke oorzaak dit volledig verklaart. Blaastraining en bekkenbodembegeleiding zijn vaak de eerste behandeling.OverbeharingOverbeharing kan gewone variatie zijn, maar grove donkere haren volgens een mannelijk patroon bij vrouwen heten hirsutisme en kunnen door extra werking van androgenen ontstaan. Snelle verandering met stemverlaging vraagt snelle beoordeling.OvergangDe overgang is de levensfase waarin de werking van de eierstokken verandert en menstruaties uiteindelijk stoppen. Opvliegers, slaap- en stemmingsklachten zijn behandelbaar; bloedverlies na de menopauze moet altijd worden onderzocht.OvergevenOvergeven is krachtig legen van de maag via de mond. Het komt vaak door een maag-darminfectie en stopt vanzelf, maar uitdroging, bloed of groen braaksel, hevige pijn en sufheid zijn alarmsignalen.Overgevoelig voor contrastmiddelEen overgevoeligheidsreactie op contrastmiddel kan tijdens of kort na een scan ontstaan, meestal met jeuk of galbulten en zelden met ernstige ademhalings- of bloeddrukproblemen. Vertel altijd welke eerdere reactie je precies had; een jodium- of schelpdierallergie is niet hetzelfde.Overgevoelig voor melkOvergevoeligheid voor melk bedoelt hier lactose-intolerantie: te weinig lactase maakt dat melksuiker in de darm klachten geeft. Dit is iets anders dan koemelkallergie, waarbij het afweersysteem op melkeiwit reageert en soms anafylaxie kan ontstaan.Overgewicht bij volwassenenBij overgewicht is er meer lichaamsvet dan voor de gezondheid wenselijk kan zijn. Gewicht alleen vertelt niet alles: middelomtrek, bloeddruk, bloedwaarden, conditie, slaap, medicijnen en persoonlijke doelen bepalen samen welke leefstijlbegeleiding passend is.OverspannenBij overspanning hebben aanhoudende stress en onvoldoende herstel geleid tot emotionele en lichamelijke klachten en minder functioneren. Herstel vraagt rust én geleidelijke hervatting, aanpak van oorzaken en beoordeling van depressie, angst en veiligheid.PaniekaanvalEen paniekaanval is een plotselinge golf van hevige angst met lichamelijke klachten, zoals hartkloppingen, benauwdheid en duizeligheid. Een aanval is meestal niet gevaarlijk, maar een eerste of afwijkende aanval moet soms medisch worden beoordeeld.PaniekstoornisBij een paniekstoornis komen onverwachte paniekaanvallen terug en blijft iemand bang voor nieuwe aanvallen of de gevolgen ervan. Behandeling met cognitieve gedragstherapie en soms medicijnen helpt vaak goed.Paraganglioom hals of hoofdEen paraganglioom in hals of hoofd is een zeldzame tumor uit zenuwweefsel bij bloedvaten en zenuwen. De tumor groeit vaak langzaam, maar kan slikken, horen, stem en zenuwfunctie beïnvloeden en kan erfelijk zijn.Peesirritatie van De QuervainBij De Quervain zijn pezen en hun peesschede aan de duimzijde van de pols geïrriteerd. Belasting aanpassen, een spalk en soms een injectie helpen vaak; een operatie is zelden nodig.PEG-sondeEen PEG-sonde loopt via de buikwand rechtstreeks naar de maag en wordt gebruikt voor voeding, vocht en soms medicijnen. Goede dagelijkse verzorging en snel handelen bij losraken, lekkage of buikvliesontsteking zijn belangrijk.Penis minder stijfEen penis die niet goed stijf wordt of niet stijf blijft komt vaak voor. Lichamelijke en psychische factoren kunnen tegelijk meespelen; bespreking met de huisarts kan ook vroege vaatziekte of een bijwerking van medicijnen opsporen.Persoonlijkheids-stoornisBij een persoonlijkheidsstoornis zijn langdurige patronen in voelen, denken en omgaan met anderen zo sterk dat ze veel lijden of problemen geven. De persoon is niet de diagnose; passende psychotherapie en steun kunnen verandering brengen.Pijn aan de knieschijf bij bewegenPijn rond of achter de knieschijf bij traplopen, hurken, rennen of lang zitten heet vaak patellofemorale pijn. De knie is meestal niet beschadigd; gerichte oefentherapie en een geleidelijke belastingopbouw helpen vaak.Pijn aan de zijkant van je heupPijn aan de buitenkant van de heup komt vaak door irritatie van bilspierpezen rond het uitstekende heupbot. Belasting aanpassen en gerichte oefentherapie helpen meestal beter dan langdurig rusten.Pijn aan een peesPijn aan een pees ontstaat vaak wanneer belasting sneller stijgt dan de pees kan aanpassen. Een pees herstelt meestal met gerichte, geleidelijke belasting; volledige rust en alleen passieve behandelingen helpen vaak onvoldoende.Pijn bij ingang vaginaPijn bij de ingang van de vagina kan komen door irritatie, infectie, huidziekte, gespannen bekkenbodem, hormonale droogte of langdurige pijngevoeligheid. Zorgvuldig onderzoek met toestemming helpt een passende behandeling te kiezen.Pijn bij kankerPijn bij kanker kan door de tumor, uitzaaiingen, behandeling of een andere aandoening komen. Een persoonlijk pijnplan met medicijnen en niet-medicamenteuze behandeling kan pijn vaak sterk verminderen zonder dat iemand onnodig hoeft te lijden.Pijn en pijnstillersPijnstillers kunnen herstel en functioneren ondersteunen, maar ieder middel heeft grenzen en risico's. Kies het lichtste passende middel, gebruik de laagste werkzame dosis zo kort mogelijk en controleer combinaties met arts of apotheker.Pijn in de kuitKuitpijn komt vaak door spierkramp of een blessure, maar een pijnlijke dikke warme kuit kan passen bij diepe veneuze trombose. Nieuwe benauwdheid, pijn op de borst of flauwvallen kan wijzen op een longembolie en vraagt directe hulp.Pijn in de nekNekpijn komt meestal door spieren, gewrichten en tijdelijke overbelasting en herstelt vaak met blijven bewegen. Na een ongeval, bij koorts en ernstige ziekte, of bij nieuwe uitval van arm of been is snelle beoordeling nodig.Pijn in het onderbeen bij sporten of werkenPijn in het onderbeen tijdens sporten of zwaar werk komt vaak door overbelasting van spieren en botvlies. Plaatselijke botpijn kan een stressbreuk zijn; snel toenemende hevige pijn met een gespannen onderbeen kan een acuut compartimentsyndroom zijn.Pijn in je balzakPijn in de balzak kan door een kneuzing, ontsteking, liesbreuk of andere oorzaak komen. Plotselinge hevige pijn aan één zaadbal kan een draaiing van de zaadbal zijn en moet onmiddellijk in het ziekenhuis worden beoordeeld om de zaadbal te kunnen redden.Pijn in je onderrugPijn onder in de rug is meestal niet gevaarlijk en verbetert vaak door te blijven bewegen en dagelijkse activiteiten rustig op te bouwen. Problemen met plassen of ontlasting, gevoelloosheid rond kruis of anus, of snel toenemende beenzwakte vragen onmiddellijk acute beoordeling.Pijn in je stuitjePijn aan het stuitje zit onderaan de wervelkolom en wordt vaak erger bij zitten, opstaan of achteroverleunen. Meestal herstelt de plek met tijd en minder druk, maar na een harde val of bij alarmsignalen is beoordeling nodig.Pijn onder in buik en in bekkenPijn onder in de buik of in het bekken kan uit darmen, blaas, spieren of voortplantingsorganen komen. Zwangerschap, een buitenbaarmoederlijke zwangerschap, een gedraaide eierstok of zaadbal, blindedarmontsteking en ernstige infectie moeten soms snel worden uitgesloten.Pijn op je borstPijn op de borst komt vaak door spieren, maagzuur of stress, maar kan ook wijzen op een hartinfarct, longembolie, klaplong of scheur in de grote lichaamsslagader. Nieuwe drukkende pijn met benauwdheid of ziek worden vraagt directe beoordeling.Pijnlijk rood bultje in het ooglidEen pijnlijk rood bultje in het ooglid is meestal een strontje: een ontstoken talgkliertje bij een wimper. Warme kompressen helpen vaak. Snel uitbreidende roodheid, koorts, pijn bij oogbewegingen of slechter zien vraagt snelle beoordeling.Pijnstillers zoals ibuprofen, naproxen en diclofenac (NSAID)NSAID's zoals ibuprofen, naproxen en diclofenac verminderen pijn, koorts en ontsteking, maar kunnen maagbloeding, nierproblemen, vocht vasthouden en hart- en vaatproblemen geven. Ze zijn niet voor iedereen veilig, vooral niet bij zwangerschap, bloedverdunners of nierziekte.Pityriasis roseaPityriasis rosea is een tijdelijke huiduitslag die vaak begint met één grotere ovale plek en daarna veel kleinere schilferende plekken op romp en bovenarmen geeft. De uitslag verdwijnt meestal vanzelf binnen enkele weken en is doorgaans niet besmettelijk.Plas niet goed kunnen ophouden bij vrouwenOngewild urineverlies bij vrouwen komt vaak voor en is meestal goed te behandelen. Verlies bij hoesten of sporten heet inspanningsincontinentie; plots sterke aandrang past bij aandrangincontinentie. Bloed, koorts, pijn of niet kunnen plassen vraagt beoordeling.PlaveiselcelkankerPlaveiselcelkanker van de huid ontstaat vaak op door zon beschadigde huid. Een groeiend schilferend, korstig, bloedend of niet-genezend plekje moet worden beoordeeld en meestal met een huidbiopt bevestigd. Vroege behandeling geneest vaak.PleinvreesBij pleinvrees ontstaat sterke angst in situaties waar ontsnappen of hulp krijgen moeilijk lijkt, zoals vervoer, winkels, rijen of open ruimten. Vermijden maakt de leefwereld kleiner. Cognitieve gedragstherapie met geleidelijke blootstelling helpt vaak goed.Plekje op je huidEen plekje op de huid kan onschuldig, ontstoken, infectieus of kwaadaardig zijn. Laat een plek beoordelen als die groeit, verandert, bloedt, niet geneest of duidelijk anders is dan je andere plekken. Bij verdenking op huidkanker kan een huidbiopt nodig zijn.Plekje op je voorhuidEen plekje op de voorhuid kan komen door irritatie, ontsteking, schimmel, een soa of zeldzaam kanker. Laat een pijnlijk, hard, bloedend of niet-genezend plekje beoordelen. Een teruggetrokken voorhuid die niet terug kan en de penis afknelt is directe spoed.Plotseling doofPlotseling gehoorverlies aan één of beide oren kan door oorsmeer of middenoorproblemen komen, maar ook door acute schade aan binnenoor of gehoorzenuw. Onverklaard plots perceptief gehoorverlies moet dezelfde dag medisch en KNO-technisch worden beoordeeld; vroege steroïden kunnen passend zijn.Polycysteus-ovarium-syndroom (PCOS)PCOS is een hormonale aandoening met onregelmatige of uitblijvende eisprongen en vaak meer mannelijke hormoonwerking. Het kan menstruatie, huid, haar, vruchtbaarheid en stofwisseling beïnvloeden. Behandeling wordt afgestemd op klachten en kinderwens.PolyneuropathiePolyneuropathie betekent dat meerdere zenuwen buiten hersenen en ruggenmerg beschadigd zijn, vaak eerst in voeten en later handen. Diabetes, alcohol, vitaminetekort, medicijnen en erfelijke ziekten zijn mogelijke oorzaken. Snelle opstijgende zwakte of ademhalingsproblemen vragen om spoed.Positie-duizeligheid (BPPD)BPPD geeft korte aanvallen van draaiduizeligheid bij omdraaien in bed, opkijken of bukken. Losse kalkkristallen prikkelen een evenwichtskanaal. Een gerichte bevrijdingsmanoeuvre helpt vaak. Nieuwe neurologische uitval of niet kunnen lopen is geen gewone BPPD.Premenstrueel syndroomBij premenstrueel syndroom keren lichamelijke en psychische klachten steeds terug in de dagen vóór de menstruatie en nemen ze kort erna af. Een dagelijks klachtendagboek over minstens twee cycli helpt de diagnose. Ernstige somberheid of suïcidegedachten vragen directe hulp.Prik tegen pneumokokkenPneumokokkenvaccins beschermen tegen ernstige ziekte door pneumokokken, zoals longontsteking, bloedvergiftiging en hersenvliesontsteking. Welk vaccin en welke herhaling passend zijn, hangen af van leeftijd, eerdere prikken, afweer en lokaal Curaçaos vaccinatiebeleid.Prikkelbare-darm-syndroom (PDS)PDS geeft terugkerende buikpijn die samenhangt met ontlasting en verandering van hoe vaak of hoe hard de ontlasting is. Er is geen zichtbare beschadiging van de darm, maar klachten zijn echt. Bloedverlies, afvallen, koorts of nachtelijke klachten vraagt onderzoek naar een andere oorzaak.Prikken en druppels tegen ziektes bij kinderenVaccinaties leren de afweer van een kind om ernstige infectieziekten te herkennen. Volg op Curaçao het actuele lokale vaccinatieschema en bespreek ontbrekende prikken, bijwerkingen en medische bijzonderheden met de jeugdgezondheidszorg of huisarts.PrikpilDe prikpil is een injectie met progestageen die zwangerschap enkele maanden voorkomt. De methode is betrouwbaar bij tijdige herhaling, maar kan bloedingen veranderen, botdichtheid tijdelijk verlagen en terugkeer van vruchtbaarheid vertragen.Problemen hebbenProblemen met geld, wonen, relaties, gezondheid, verlies of andere omstandigheden kunnen spanning en lichamelijke of psychische klachten geven. Problemen ordenen, steun zoeken en één haalbare stap kiezen kan helpen; bij onveiligheid of crisis is snelle hulp nodig.Problemen met de aderen in je bekkenVerwijde of slecht werkende aderen in het bekken kunnen chronische onderbuikpijn geven, vaak erger na lang staan, rond menstruatie of na seks. Andere oorzaken van bekkenpijn moeten zorgvuldig worden uitgesloten voordat vaatbehandeling wordt overwogen.Problemen met plassen bij mannenMannen kunnen moeite hebben met beginnen, een zwakke straal, nadruppelen, vaak aandrang of nachtelijk plassen. Een vergrote prostaat is een veelvoorkomende oorzaak, maar infectie, medicijnen, blaasproblemen en prostaatkanker moeten afhankelijk van het patroon worden overwogen.Problemen met plassen bij vrouwenVrouwen kunnen vaak aandrang, urineverlies, branderigheid of juist moeite met legen hebben. Infectie is één mogelijkheid, maar bekkenbodem, verzakking, medicijnen, zenuwen en andere blaasproblemen kunnen ook een rol spelen.Problemen met zwanger wordenZwanger worden kan langer duren door factoren bij eicellen, eisprong, eileiders, baarmoeder of zaadcellen, en soms blijft de oorzaak onbekend. Onderzoek van beide partners tegelijk en begeleiding op basis van leeftijd, duur en medische geschiedenis voorkomt onnodig tijdverlies.Problemen thuisProblemen thuis kunnen gaan over ruzie, controle, dreiging, geweld, verwaarlozing, verslaving of overbelasting. De verantwoordelijkheid voor geweld ligt nooit bij degene die het meemaakt; veiligheid, vrijwillige steun en een actueel lokaal hulpplan staan voorop.Prostaat-ontstekingProstaatontsteking kan plotseling door bacteriën ontstaan met koorts, pijn en moeilijk plassen, of langdurige bekkenklachten geven zonder aantoonbare infectie. Acute bacteriële prostatitis kan urineretentie en sepsis veroorzaken en moet snel worden behandeld.ProstaatkankerProstaatkanker ontstaat uit cellen van de prostaat en groeit vaak langzaam, maar sommige vormen zijn agressief. PSA kan helpen bij opsporing en volgen, maar is niet kankerspecifiek; diagnose vraagt meestal MRI en weefselonderzoek.PseudokroepPseudokroep is meestal een virusinfectie die zwelling rond het strottenhoofd veroorzaakt bij jonge kinderen. Een blafhoest en heesheid zijn typisch; stridor in rust, intrekkingen, blauwe lippen, kwijlen of uitputting vragen directe medische beoordeling.PsoriasisPsoriasis is een chronische ontstekingsziekte met scherp begrensde rode of donker verkleurde plekken en schilfers. Ze is niet besmettelijk en kan ook nagels en gewrichten aantasten; behandeling hangt af van plaats, uitgebreidheid en invloed op leven.Psychische klachten als je jong bentPsychische klachten bij kinderen en jongeren kunnen zichtbaar worden als angst, somberheid, boosheid, lichamelijke klachten, terugtrekken of problemen op school. Vroege steun helpt; gedachten aan zelfbeschadiging, suïcide of onveiligheid vragen dezelfde dag een professionele beoordeling.Psychische klachten bij volwassenenPsychische klachten kunnen invloed hebben op stemming, angst, denken, slaap, lichaam, relaties en functioneren. Een brede beoordeling kijkt naar ernst, duur, veiligheid, middelen, lichamelijke oorzaken en omstandigheden; behandeling wordt samen gekozen.Psychische klachten en werkPsychische klachten kunnen door werk ontstaan, door werk verergeren of juist buiten het werk beginnen en functioneren beïnvloeden. Vroege bespreking, tijdelijke passende aanpassingen en behandeling helpen herstel; veiligheid en belastbaarheid gaan vóór snelle volledige hervatting.PsychoseBij een psychose raakt de beoordeling van werkelijkheid tijdelijk ernstig verstoord, bijvoorbeeld door wanen, hallucinaties of verward denken. Vroege, rustige hulp verbetert vaak het herstel; gevaar, ernstige verwaarlozing, intoxicatie of medische ontregeling vraagt urgente beoordeling.PTSS (post-traumatische stress-stoornis)PTSS kan ontstaan na een ingrijpende of bedreigende gebeurtenis en geeft herbelevingen, vermijden, negatieve stemming en voortdurende waakzaamheid. De gebeurtenis is nooit de schuld van het slachtoffer; effectieve traumagerichte behandelingen zijn beschikbaar.PutjeszolenPutjeszolen zijn kleine kratervormige gaatjes in de hoornlaag van voetzolen door bacteriën die goed groeien bij zweet en afgesloten schoeisel. De aandoening is meestal oppervlakkig en behandelbaar met droog houden en gerichte plaatselijke behandeling.Q-koortsQ-koorts is een infectie door de bacterie Coxiella burnetii. Besmetting ontstaat meestal door het inademen van besmet stof of kleine druppels rond vooral geiten, schapen of runderen. Veel mensen hebben geen klachten, maar longontsteking, leverontsteking en langdurige of plaatselijke infectie zijn mogelijk.Ramadan en gezondheidTijdens Ramadan vasten veel moslims van dageraad tot zonsondergang. Gezonde volwassenen kunnen dit meestal verdragen, maar bij diabetes, zwangerschap, nier- of hartziekte, kwetsbaarheid of bepaalde medicijnen kan vasten ernstige risico's geven. Bespreek vooraf een persoonlijk en respectvol plan.Reactieve gewrichtsontstekingReactieve gewrichtsontsteking is een ontstekingsreactie in gewrichten die meestal één tot enkele weken na een infectie van darm, urinewegen of geslachtsorganen ontstaat. De bacterie zit doorgaans niet in het gewricht, maar een warm gezwollen gewricht met koorts moet eerst op een echte gewrichtsinfectie worden beoordeeld.Reflux-ziekteBij reflux-ziekte stroomt maaginhoud regelmatig terug naar de slokdarm en veroorzaakt dit hinder of schade. Brandend maagzuur en zure oprispingen passen erbij, maar slikproblemen, bloedverlies, afvallen of druk op de borst zijn alarmsignalen en mogen niet alleen aan reflux worden toegeschreven.ReisziekteReisziekte ontstaat wanneer ogen, evenwichtsorganen en houdingszintuigen tegenstrijdige informatie over beweging doorgeven. Vooruit kijken, frisse lucht en een plaats met minder beweging helpen vaak. Medicijnen werken vooral vooraf, maar kunnen sufheid en onveilig rijgedrag geven.Retinitis pigmentosaRetinitis pigmentosa is een groep erfelijke netvliesaandoeningen waarbij vooral nachtzicht en het zijwaartse gezichtsveld geleidelijk afnemen. Het tempo verschilt sterk. Plots flitsen, veel nieuwe vlekjes, een donker gordijn of snelle visusdaling horen niet bij gewone geleidelijke RP en zijn oogspoed.ReumaReuma is een verzamelnaam voor veel aandoeningen van gewrichten, spieren, pezen, botten en bindweefsel. De oorzaak en behandeling verschillen sterk. Aanhoudende zwelling, langdurige ochtendstijfheid of een heet gewricht met koorts vragen medische beoordeling.Reuma-medicijnen en zwangerBespreek kinderwens en zwangerschap vroeg met reumatoloog en verloskundig team. Niet alle reumamedicijnen zijn onveilig, maar sommige kunnen ernstige schade geven. Ongecontroleerde ziekte en plots alles stoppen zijn óók riskant; wijzig niets zelfstandig.Reumatoïde artritisReumatoïde artritis is een chronische auto-immuunziekte met ontsteking van gewrichten, vaak symmetrisch in handen, polsen en voeten. Vroege verwijzing en behandeling met ziekte-afremmende medicijnen verkleinen de kans op blijvende schade.Reuscel-arteriitisReuscel-arteriitis is een ontsteking van middelgrote en grote slagaders, bijna altijd bij mensen vanaf 50 jaar. Nieuwe hoofdpijn, kaakpijn bij kauwen of zichtklachten moeten dezelfde dag worden beoordeeld om blindheid en beroerte te voorkomen.Risico op een ziekte van hart en bloedvaten kleiner makenJe kans op hartinfarct en beroerte daalt door niet roken, gezonde voeding, bewegen en goede behandeling van bloeddruk, cholesterol, diabetes en nierziekte. Een risicoscore is een schatting en moet passen bij jouw achtergrond en medische situatie.Rode plek in het oogwit door een kapot bloedvaatjeEen scherp begrensde rode plek op het oogwit is vaak een subconjunctivale bloeding. Die is meestal pijnloos, verandert het zicht niet en verdwijnt vanzelf. Pijn, lichtschuwheid, minder zien, trauma of bloedingen elders passen niet bij een onschuldige plek.RodehondRodehond is een besmettelijke virusinfectie die vaak mild verloopt, maar tijdens zwangerschap ernstige schade aan de baby kan geven. Uitslag alleen is onbetrouwbaar: bel bij verdenking vóór je een praktijk binnengaat, en bij zwangerschap of blootstelling dezelfde dag.Röntgenfoto'sEen gewone röntgenfoto maakt snel en pijnloos een beeld met een kleine hoeveelheid ioniserende straling. Het onderzoek is vooral nuttig voor botten en longen. Meld een mogelijke zwangerschap vooraf, maar stel medisch noodzakelijke beeldvorming niet uit door angst.Rood oogEen rood oog is een symptoom met veel oorzaken. Jeuk of afscheiding is vaak onschuldig, maar pijn, lichtschuwheid, slechter zien, contactlensgebruik, een afwijkende pupil, pasgeboren baby of oogletsel vereist snelle beoordeling.RoodvonkRoodvonk is een besmettelijke infectie door groep-A-streptokokken met koorts, keelpijn en een fijn ruw aanvoelende uitslag. Een arts beoordeelt of testen en antibiotica nodig zijn. Benauwdheid, kwijlen, sufheid of een niet-wegdrukbare uitslag zijn alarmsignalen.RoosRoos geeft witte of gelige schilfers en soms jeuk van de hoofdhuid. Het is vaak een milde vorm van seborroïsch eczeem, is niet besmettelijk en komt niet door slechte hygiëne. Kale plekken, afgebroken haren, pus of pijn passen niet bij gewone roos.RosaceaRosacea is een langdurige ontstekingsaandoening van het gezicht met roodheid, opvliegers, zichtbare vaatjes, bultjes of oogklachten. Zon en hitte op Curaçao kunnen uitlokken. Oogpijn, lichtschuwheid of wazig zien vraagt snelle oogbeoordeling.RouwRouw is een persoonlijke reactie op verlies en kent geen verplichte stappen of vaste einddatum. Verdriet, boosheid, schuld, opluchting en lichamelijke klachten kunnen wisselen. Ernstige ontregeling, psychose, middelenmisbruik of suïcidegedachten vraagt professionele hulp.RS-virusRS-virus veroorzaakt meestal verkoudheid, maar kan bij jonge baby's, kwetsbare kinderen, ouderen en mensen met hart-, long- of afweerproblemen ernstige bronchiolitis of longontsteking geven. Adempauzes, blauwe lippen of niet wekbaar zijn is directe spoed.Rug-herniaBij een rughernia kan materiaal van een tussenwervelschijf een zenuwwortel irriteren, met uitstralende beenpijn, tintelingen, gevoelsverlies of zwakte. Meestal treedt herstel zonder operatie op. Nieuwe blaas-, darm- of rijbroeksymptomen zijn tijdkritisch.Rugpijn: video's met oefeningenRustig blijven bewegen en passende oefeningen helpen veel mensen met gewone lage rugpijn. Een video is geen diagnose of persoonlijk behandelplan. Stop bij toenemende uitstraling, gevoelsverlies, krachtverlies of blaas-, darm- en rijbroeksymptomen.Rusteloze benenBij rustelozebenensyndroom ontstaat vooral in rust en 's avonds een sterke drang om de benen te bewegen, met tijdelijke verlichting door bewegen. Onderzoek richt zich op het patroon, ijzer, medicijnen, zwangerschap en nierziekte. Een eenzijdig warm gezwollen been is geen gewone RLS.SarcoïdoseSarcoïdose is een ontstekingsziekte waarbij groepjes afweercellen, granulomen, in één of meer organen ontstaan. Vaak zijn longen en lymfeklieren betrokken, maar ook ogen, huid, hart of zenuwstelsel kunnen worden aangedaan. Het verloop verschilt sterk en behandeling is niet altijd nodig.SchaamluisSchaamluis is een besmetting met kleine luizen die vooral in grof haar rond de geslachtsdelen leven. Overdracht gebeurt meestal door nauw lichamelijk of seksueel contact. De luizen dragen geen infectieziekten over, maar jeuk en krabben kunnen de huid beschadigen.Schade aan de ogen bij diabetesDiabetes kan bloedvaten en zenuwweefsel in het oog beschadigen. Diabetische retinopathie en macula-oedeem kunnen lange tijd geen klachten geven en later blijvend zichtverlies veroorzaken. Regelmatige oogcontrole en goede behandeling van glucose, bloeddruk en andere risicofactoren verkleinen het risico.Scheef hoofdje babyEen scheef of plat hoofdje bij een baby ontstaat vaak doordat dezelfde zachte schedelplek langdurig druk krijgt. Dit heet positionele plagiocefalie of brachycefalie. Meestal verbetert de vorm met groei, gevarieerde houding en behandeling van een stijve nek, maar een voortijdig gesloten schedelnaad moet worden uitgesloten.Scheelzien bij kinderenBij scheelzien kijken de ogen niet steeds naar hetzelfde punt. Eén oog kan naar binnen, buiten, boven of beneden draaien. Vroege beoordeling is belangrijk omdat de hersenen het beeld van één oog kunnen onderdrukken en zo een lui oog en blijvend minder zien kunnen ontstaan.ScheenbeenklachtenScheenbeenklachten ontstaan vaak door overbelasting van bot en omliggend weefsel na snel meer hardlopen, springen of marcheren. Pijn over een langer deel van de binnenrand past bij shin splints, maar plaatselijke botpijn, pijn in rust, zwelling of uitvalsverschijnselen kunnen op een stressfractuur of andere oorzaak wijzen.Scheurtjes in de anus (poepgat)Een anale fissuur is een klein scheurtje in het slijmvlies bij de anus. Het geeft vaak scherpe pijn tijdens het poepen, brandende napijn en een beetje helder rood bloed. Bloedverlies of pijn kan ook een andere oorzaak hebben en verdient beoordeling wanneer het patroon niet typisch is of niet herstelt.Schildklier-problemenDe schildklier maakt hormonen die invloed hebben op energiegebruik, hartslag, temperatuur, darmen, spieren en stemming. Een te trage of te snelle werking, ontsteking, vergroting of knobbel geeft uiteenlopende klachten. Diagnose vereist bloedonderzoek en soms beeldvorming; klachten alleen zijn niet specifiek genoeg.SchimmelnagelsEen schimmelnagel is een infectie van een teen- of vingernagel door dermatofyten, gisten of andere schimmels. De nagel wordt vaak dik, verkleurd en brokkelig. Veel andere nagelafwijkingen lijken erop; bevestiging is vooral belangrijk vóór langdurige tabletten.SchisisSchisis is een aangeboren spleet in bovenlip, kaak en/of gehemelte doordat weefsels vroeg in de zwangerschap niet volledig samensmelten. De aandoening kan voeding, gehoor, spraak en gebit beïnvloeden. Behandeling gebeurt stapsgewijs door een gespecialiseerd team vanaf geboorte tot soms in de volwassenheid.Schmallenberg-virusHet Schmallenberg-virus is vooral een dierziekte van runderen, schapen en geiten die via bijtende knutten wordt verspreid. Onderzoek bij sterk blootgestelde mensen heeft geen bewijs gevonden dat het virus ziekte bij mensen veroorzaakt. Klachten na contact met ziek vee verdienen wel gewone medische beoordeling, omdat geboorteproducten andere infecties kunnen overdragen.Schoenen en uw voetenGoed passende schoenen beschermen voeten en verdelen druk zonder tenen of huid af te knellen. Verkeerde maat, vorm of gebruik kan blaren, eelt, nagelproblemen en pijn verergeren. Bij diabetes, gevoelsverlies, vaatziekte of een eerdere voetwond is pasvorm extra belangrijk en hoort nieuwe huidbeschadiging snel te worden beoordeeld.SchouderklachtenSchouderklachten kunnen ontstaan uit pezen, slijmbeurs, kapsel, gewricht, nek of zenuwen. Veel klachten verbeteren met aangepaste belasting en geleidelijke beweging. Pijn na ernstig letsel, een rood warm gewricht, uitval van arm of pijn samen met borstklachten vraagt snelle beoordeling.SchurftSchurft is een besmettelijke huidinfestatie door de menselijke schurftmijt. De mijt veroorzaakt vaak hevige nachtelijke jeuk en bultjes of gangetjes. Alle nauwe contacten moeten meestal gelijktijdig worden behandeld, ook zonder klachten, om een cyclus van herbesmetting te stoppen.SeksSeksuele gezondheid gaat over lichamelijk en emotioneel welzijn, plezier, veiligheid, respect, grenzen, relaties, soa-preventie en zwangerschap. Seks hoort vrijwillig te zijn: iedereen mag op ieder moment stoppen. Condooms verkleinen soa- en zwangerschapsrisico, maar geen methode geeft volledige bescherming.Seks gehad en niet zwanger willen wordenNa seks zonder betrouwbare anticonceptie kan noodanticonceptie de kans op zwangerschap verkleinen. Hoe sneller je advies vraagt, hoe meer mogelijkheden er meestal zijn. Noodanticonceptie beëindigt geen bestaande zwangerschap en beschermt niet tegen soa's.Seks met jezelfSeks met jezelf, of masturbatie, is een normale vorm van seksualiteit. Het is meestal veilig en veroorzaakt geen blindheid, onvruchtbaarheid of lichamelijke zwakte. Hulp kan passend zijn bij pijn, letsel, verlies van controle of problemen in het dagelijks leven.Seksuele klachten mannenSeksuele klachten bij mannen kunnen gaan over zin, opwinding, erectie, klaarkomen, pijn of tevredenheid. Lichamelijke gezondheid, medicijnen, relaties en emoties spelen vaak samen. Een gesprek met de huisarts kan oorzaken en passende hulp verduidelijken.Seksuele klachten vrouwenSeksuele klachten bij vrouwen kunnen gaan over zin, opwinding, vochtigheid, orgasme, pijn of tevredenheid. Lichamelijke factoren, hormonen, medicijnen, relaties en ervaringen spelen vaak samen. Hulp hoort vrijwillig, respectvol en zonder oordeel te zijn.SepsisSepsis is een levensbedreigende reactie van het lichaam op een infectie, waardoor organen niet goed gaan werken. Iemand kan snel verslechteren. Verwardheid, ernstige benauwdheid, grauwe huid, weinig urine of niet goed wekbaar zijn vraagt onmiddellijke spoedzorg.Slaap-apneuBij slaap-apneu stopt of vermindert de ademhaling herhaaldelijk tijdens de slaap. Dit verstoort slaap en kan zuurstofdalingen geven. Hard snurken, waargenomen ademstops en slaperigheid overdag verdienen onderzoek, vooral bij bijna-ongevallen of hart- en vaatziekte.SLESLE, systemische lupus erythematodes, is een auto-immuunziekte die verschillende organen kan ontsteken. Het verloop wisselt tussen rustige en actieve perioden. Nieuwe benauwdheid, pijn op de borst, neurologische uitval of weinig urine vraagt snelle beoordeling.Slecht horenSlecht horen kan geleidelijk of plots ontstaan en één of beide oren betreffen. Oorsmeer, middenoorproblemen, lawaaischade, leeftijd en ziekten van binnenoor of gehoorzenuw zijn mogelijke oorzaken. Plots gehoorverlies vraagt dezelfde dag medische beoordeling.Slecht horen door hard geluidHard geluid kan haarcellen in het binnenoor tijdelijk of blijvend beschadigen. Dof horen of oorsuizen na lawaai is een waarschuwingssignaal. Plots fors gehoorverlies, hevige duizeligheid of oorletsel na een knal vraagt dezelfde dag beoordeling.Slecht slapenSlecht slapen betekent moeite met inslapen, doorslapen of uitgerust wakker worden terwijl er genoeg gelegenheid is om te slapen. Kortdurende klachten komen vaak voor. Bij wekenlange hinder is gedragstherapie voor slapeloosheid meestal de voorkeursbehandeling.Slecht zien en blind zijnSlechtziendheid betekent dat zien ook met gewone bril of behandeling beperkt blijft; blindheid kent verschillende gradaties. Oorzaken en mogelijkheden verschillen sterk. Plotseling verlies van zicht, een donker gordijn, een pijnlijk rood oog of neurologische uitval vraagt direct beoordeling.Slechte ademEen slechte adem komt meestal uit mond of gebit, bijvoorbeeld door tongbeslag, tandvleesproblemen of een droge mond. Goed reinigen helpt vaak, maar aanhoudende geur vraagt tandheelkundige beoordeling. Zwelling, slik- of ademproblemen zijn alarmsignalen.Slijm of pus uit penisSlijm of pus uit de penis past vaak bij een ontsteking van de plasbuis, regelmatig door een soa zoals gonorroe of chlamydia. Laat je snel testen en behandel gericht. Vermijd seks totdat zorgverlener aangeeft dat behandeling van jou en partners is afgerond.Slijm-oorBij een slijm-oor zit vocht achter het trommelvlies zonder acute oorontsteking. Het komt vooral bij kinderen voor en kan tijdelijk minder horen geven. Vaak verdwijnt het vanzelf, maar aanhoudend gehoorverlies kan taal, leren en gedrag beïnvloeden.Slijmbeurs-ontsteking elleboogBij een slijmbeursontsteking van de elleboog ontstaat een zachte of gespannen zwelling op de punt van de elleboog. Druk en stoten zijn veelvoorkomende oorzaken, maar een rode warme pijnlijke zwelling met koorts kan geïnfecteerd zijn en vraagt dezelfde dag beoordeling.SlikproblemenBij slikproblemen gaat eten, drinken of speeksel niet veilig of soepel van mond naar maag. De oorzaak kan in mond, keel, zenuwstelsel of slokdarm liggen. Verslikken, gewichtsverlies en uitdroging vragen tijdige beoordeling.SlokdarmkankerSlokdarmkanker is een kwaadaardige tumor van de slokdarm. Toenemende slikproblemen en onbedoeld gewichtsverlies zijn belangrijke alarmsignalen. Vroege verwijzing biedt de beste kans op behandeling.SmetplekkenSmetplekken zijn rode, geïrriteerde plekken waar huid tegen huid ligt en warm of vochtig blijft. Droog en luchtig houden helpt, maar een schimmel- of bacteriële infectie kan behandeling nodig maken.Snel dingen vergetenSnel dingen vergeten kan passen bij stress, slaaptekort, stemming, medicijnen of lichamelijke ziekte, maar soms bij een geheugenstoornis. Plotselinge verwardheid is iets anders en vraagt snelle beoordeling.Snel klaarkomenSnel klaarkomen betekent dat de zaadlozing eerder komt dan gewenst en weinig te sturen is, met spanning of last als gevolg. Het is vaak behandelbaar met uitleg, oefeningen, seksuologische begeleiding of medicijnen.SnurkenSnurken ontstaat door trillend weefsel in een vernauwde bovenste luchtweg. Het is vaak onschuldig, maar ademstops, verstikgeluiden en ernstige slaperigheid kunnen wijzen op slaapapneu.SoaEen soa is een infectie die vooral via seksueel contact wordt overgedragen. Veel soa's geven geen klachten. Testen, passende behandeling, partnerwaarschuwing en veilige seks voorkomen complicaties en verdere overdracht.Sociale-angststoornisBij een sociale-angststoornis is de angst om negatief beoordeeld of vernederd te worden sterk en aanhoudend. Vermijding houdt de angst vaak in stand. Cognitieve gedragstherapie is een belangrijke effectieve behandeling.SomberheidSomberheid hoort soms bij tegenslag of verlies, maar kan een depressie of lichamelijke aandoening worden wanneer zij aanhoudt en functioneren aantast. Suïcidale gedachten vragen altijd directe, serieuze aandacht.SpanningshoofdpijnSpanningshoofdpijn geeft meestal een drukkende of knellende pijn aan beide kanten van het hoofd, zonder ernstige ziekte. Een nieuw of afwijkend patroon en neurologische alarmsignalen moeten wel worden beoordeeld.SpataderenSpataderen zijn verwijde, kronkelende oppervlakkige aderen, meestal in de benen. Ze zijn vaak onschuldig, maar pijn, huidverandering, wondjes of plots een dik been vragen beoordeling.Speciale oefeningen tegen duizeligheidSpeciale oefeningen kunnen helpen bij bepaalde vormen van duizeligheid, vooral positieduizeligheid en herstel van het evenwichtssysteem. De juiste oefening hangt van de diagnose en aangedane zijde af; alarmsignalen vragen eerst spoedbeoordeling.SpeekselsteenEen speekselsteen blokkeert de afvoer van een speekselklier, vaak onder de kaak. Pijn en zwelling nemen typisch toe rond eten. Koorts, pus of slik- en ademproblemen vragen snelle zorg.SpierreumaSpierreuma, of polymyalgia rheumatica, veroorzaakt vooral bij mensen boven 50 jaar pijn en langdurige ochtendstijfheid rond schouders en heupen. Het reageert vaak snel op corticosteroïden, maar controles zijn nodig.Spierziekte DuchenneDuchenne spierdystrofie is een erfelijke, progressieve spierziekte door tekort aan dystrofine. Vroege diagnose, corticosteroïden, hart- en longcontrole, revalidatie en gespecialiseerde begeleiding verbeteren functioneren en levensduur.SpiraaltjeEen spiraaltje is een zeer betrouwbare, langwerkende anticonceptiemethode in de baarmoeder. Er zijn hormoon- en koperspiralen. Keuze, plaatsing, werkingsduur en bijwerkingen verschillen per type.SpoelwormenSpoelwormen zijn darmparasieten die worden opgelopen door inslikken van eitjes uit besmette grond, voedsel of handen. Klachten variëren van geen klachten tot buikpijn, hoest of zeldzaam darm- en galwegblokkade.SportblessureEen sportblessure kan acuut ontstaan door een val of verdraaiing, of geleidelijk door overbelasting. Ernstige pijn, vervorming, gevoelloosheid, niet kunnen steunen of hoofd- en nekklachten vragen beoordeling.SpringersknieEen springersknie is een overbelastingsaandoening van de patellapees onder de knieschijf. Gerichte, geleidelijk opgebouwde peesbelasting helpt meestal beter dan volledige rust of alleen pijnstilling.SpruwSpruw is een Candida-infectie van mond of keel met witte of rode pijnlijke plekken. Het komt vaker voor bij baby's, kunstgebit, inhalatiecorticosteroïden, antibiotica, diabetes of verminderde afweer.Spugen bij baby'sVeel baby's geven na voeding kleine beetjes melk terug en groeien normaal. Krachtig, groen of bloederig braken, sufheid, uitdroging, bolle buik of onvoldoende groei zijn alarmsignalen.StaarStaar is vertroebeling van de ooglens waardoor zicht geleidelijk waziger wordt en licht meer verblindt. Een operatie kan de troebele lens vervangen wanneer klachten het dagelijks leven voldoende hinderen.SteenpuistEen steenpuist is een diepe infectie rond een haarzakje met een pijnlijke rode bult en pus. Niet uitknijpen; warme kompressen kunnen helpen. Uitbreiding, koorts of een plek in het gezicht vraagt beoordeling.Stemmen horenStemmen horen kan voorkomen bij psychose, trauma, stemming, slaaptekort, middelen, neurologische of lichamelijke ziekte. De ervaring is echt voor de persoon. Dreigende opdrachten, verwardheid of direct gevaar vragen acute hulp.Sterilisatie (man)Vasectomie is een zeer betrouwbare, bedoelde permanente anticonceptie waarbij beide zaadleiders worden onderbroken. Zij werkt niet direct: andere anticonceptie blijft nodig tot zaadonderzoek bevestigt dat de ingreep geslaagd is.Sterilisatie (vrouw)Sterilisatie bij een vrouw sluit of verwijdert eileiders om zwangerschap blijvend te voorkomen. Het is zeer betrouwbaar maar niet volledig zonder falen, vraagt meestal een operatie en moet als definitief worden beschouwd.Sterke pijnstillersSterke pijnstillers, meestal opioïden, kunnen ernstige acute, kanker- of palliatieve pijn verminderen maar geven slaperigheid, verstopping, afhankelijkheid en ademhalingsrisico. Gebruik vraagt een duidelijk doel en vaste evaluatie.Stoppen met eten en drinken om eerder te overlijdenBewust stoppen met eten en drinken is een ingrijpende levenseindebeslissing die tot overlijden leidt. Het vraagt vroege beoordeling van wilsbekwaamheid, behandelbare oorzaken, alternatieven, zorgwensen en intensieve palliatieve begeleiding.Stoppen met medicijnen als je ouder bentBij ouder worden kan het nut en risico van medicijnen veranderen. Een geplande medicatiebeoordeling kan middelen verminderen of stoppen, maar sommige moeten langzaam worden afgebouwd en andere blijven essentieel.Stoppen met medicijnen tegen problemen met plassenMedicijnen tegen plasproblemen kunnen soms worden gestopt als ze onvoldoende helpen, bijwerkingen geven of niet meer nodig zijn. Eerst moet duidelijk zijn welk middel, waarom het is gestart en of urineretentie kan ontstaan.Stoppen met rokenStoppen met roken verlaagt op iedere leeftijd snel en langdurig het risico op hart-, long- en vaatziekten en kanker. Een combinatie van begeleiding en bewezen stopmedicatie geeft de beste kans op blijvend stoppen.Stoppen met vapenVapes kunnen veel nicotine leveren en afhankelijkheid veroorzaken. Stoppen werkt beter met een plan voor nicotine-ontwenning, triggers en terugval. Jongeren, zwangeren en mensen met longklachten verdienen extra ondersteuning.Strepen op je huid (striae)Striae zijn lijnvormige littekenachtige veranderingen wanneer huid snel uitrekt of door corticosteroïden kwetsbaarder wordt. Ze zijn meestal onschuldig en vervagen, maar verdwijnen vaak niet volledig.StressStress is een normale lichamelijke reactie op belasting. Wanneer spanning langdurig is en herstel ontbreekt, kunnen slaap, stemming, lichaam en functioneren ontregelen. Aanpak richt zich op bronnen én herstel.SyfilisSyfilis is een seksueel overdraagbare bacteriële infectie die in fasen verloopt en lang zonder klachten kan bestaan. Bloedonderzoek en behandeling met passende penicilline voorkomen orgaan- en zwangerschapsschade.Syndroom van TietzeHet syndroom van Tietze is een zeldzame, goedaardige ontsteking met pijn en zichtbare of voelbare zwelling bij één of enkele rib-kraakbeenverbindingen. Nieuwe borstpijn moet eerst op ernstige oorzaken worden beoordeeld.TaaislijmziekteTaaislijmziekte, of cystic fibrosis, is een erfelijke aandoening waarbij slijm in onder meer longen en alvleesklier te taai wordt. Vroege specialistische behandeling, dagelijkse luchtwegzorg, goede voeding en gerichte medicijnen beperken schade, maar plots toenemende benauwdheid of bloed ophoesten vraagt snelle beoordeling.Talgklier-cysteEen zogenoemde talgklier-cyste is meestal een epidermoid- of pilarcyste: een goedaardig zakje onder de huid met keratine. Laat een onverklaarde of veranderende knobbel beoordelen; roodheid en pijn kunnen door een scheur of infectie komen en uitknijpen vergroot de kans op ontsteking.Te dikke hartspierEen te dikke hartspier kan ontstaan door hypertrofische cardiomyopathie, langdurige hoge bloeddruk, een vernauwde hartklep of andere ziekten. De oorzaak bepaalt risico en behandeling; flauwvallen bij inspanning, ernstige borstpijn of plots benauwd worden vraagt directe beoordeling.Te langzaam werkende schildklierBij een te langzaam werkende schildklier maakt het lichaam te weinig schildklierhormoon. Klachten ontstaan vaak geleidelijk en zijn niet specifiek; bloedonderzoek bevestigt de diagnose. Levothyroxine helpt wanneer behandeling nodig is, maar dosis en controles moeten persoonlijk worden afgestemd.Te snel ademenTe snel of te diep ademen kan koolzuur in het bloed verlagen en tintelingen, kramp en duizeligheid geven, maar snelle ademhaling kan ook komen door astma, longembolie, hartproblemen, infectie of een stofwisselingsontregeling. Ga daarom niet automatisch uit van stress, zeker niet bij een eerste of afwijkende aanval.Te snel werkende schildklierBij een te snel werkende schildklier is er te veel schildklierhormoon in het lichaam. Hartkloppingen, afvallen, trillen en warmte-intolerantie komen vaak voor, maar de oorzaak moet met bloedonderzoek worden vastgesteld; hoge koorts, ernstige onrust en een zeer snelle hartslag kunnen op een zeldzame schildklierstorm wijzen.Te strakke voorhuidEen voorhuid die niet kan worden teruggetrokken is bij jonge jongens meestal normaal. Behandeling is pas nodig bij klachten, littekenvorming of terugkerende ontsteking; forceer nooit. Een teruggetrokken voorhuid die achter de eikel vastzit en zwelling veroorzaakt is directe spoed.Te veel afgevallenOnbedoeld veel afvallen kan komen door minder eten, maag-darmproblemen, een te snelle schildklier, diabetes, infectie, psychische klachten, medicijnen of kanker. Het tempo, spierverlies en bijkomende klachten bepalen de urgentie; laat duidelijk onbedoeld gewichtsverlies medisch beoordelen.Te veel normale bacteriën in vaginaBij bacteriële vaginose is de natuurlijke balans van bacteriën in de vagina veranderd. Dunne grijs-witte afscheiding en een visachtige geur zijn typisch, maar jeuk of pijn kan een andere oorzaak hebben. Het is geen klassieke soa, al spelen seksuele factoren mee en is testen soms nodig.Te vroeg gebroken vliezenBij te vroeg gebroken vliezen lekt vruchtwater vóór 37 weken en vóór het begin van de bevalling. Dit vraagt altijd directe beoordeling door de verloskundige of het ziekenhuis vanwege infectie, vroeggeboorte en navelstrengproblemen; gebruik geen tampon en wacht niet thuis af op weeën.TeekEen teek moet zo snel mogelijk met een puntige pincet dicht op de huid worden verwijderd. Niet iedere tekenbeet geeft ziekte en het risico hangt sterk af van land, soort teek en reis; noteer plaats en datum en laat koorts, een uitbreidende ring, zwarte korst of neurologische klachten beoordelen.Teen gestotenEen gestoten teen is vaak gekneusd, maar kan ook gebroken of uit de kom zijn. Koelen, hoogleggen en een ruime schoen helpen bij mild letsel; een scheve teen, open wond, gevoelloosheid, slechte doorbloeding of letsel van de grote teen vraagt snelle beoordeling.TennisarmEen tennisarm geeft pijn aan de buitenkant van de elleboog door overbelasting van pezen die pols en vingers strekken. De klacht herstelt vaak geleidelijk met aangepaste belasting en oefeningen; plots krachtsverlies, een rood heet gewricht of letsel met deformiteit vraagt andere beoordeling.Testen op prostaatkankerEen PSA-test kan prostaatkanker vroeg vinden, maar ook vals alarm en overdiagnose geven. Testen zonder klachten is daarom een persoonlijke keuze na uitleg over kans op voordeel, vervolgonderzoek en mogelijke schade; klachten zoals niet kunnen plassen, botpijn of bloed vragen diagnostiek en zijn geen gewone screening.TetanusTetanus is een zeldzame maar levensgevaarlijke zenuwziekte door toxine van Clostridium tetani-sporen in een wond. De ziekte verspreidt niet tussen mensen en wordt voorkomen met vaccinatie en goede wondzorg; kaakstijfheid, slikproblemen of pijnlijke spasmen na een wond vereist directe ziekenhuiszorg.Thymoom en thymus-carcinoomEen thymoom en een thymus-carcinoom zijn zeldzame tumoren uit cellen van de thymus, een orgaan achter het borstbeen. Een thymoom groeit vaak minder agressief, terwijl een thymus-carcinoom vaker doorgroeit of uitzaait. Onderzoek en behandeling horen bij een gespecialiseerd team.Tranende ogenTranende ogen ontstaan wanneer het oog extra tranen maakt of tranen niet goed via de traanwegen naar de neus afvoert. Vaak is irritatie of een droge oogoppervlakte de oorzaak; soms is de traanweg verstopt. Pijn, lichtschuwheid of minder zien vraagt snelle beoordeling.TrichomonasTrichomonas is een seksueel overdraagbare infectie door de parasiet Trichomonas vaginalis. Veel mensen merken niets. Als er klachten zijn, kunnen afscheiding, geur, jeuk, pijn bij plassen of irritatie voorkomen. Behandeling van jou én seksuele partners voorkomt vaak herbesmetting.TriggervingerBij een triggervinger glijdt een buigpees niet soepel door zijn peesschede. De vinger of duim klikt, hapert of blijft gebogen staan en is vaak 's ochtends stijf. Rustiger belasten, een spalk, injectie of een kleine operatie kan helpen.Trillende ogenMet trillende ogen wordt vaak nystagmus bedoeld: herhaalde onwillekeurige oogbewegingen. Dit kan vanaf de babytijd bestaan of later ontstaan. Nieuwe nystagmus met duizeligheid, dubbelzien, moeite met lopen of uitval kan wijzen op een acuut neurologisch probleem.TromboseBij trombose ontstaat een bloedstolsel in een bloedvat. Een stolsel in een ader kan bijvoorbeeld een trombosebeen of longembolie geven; een stolsel in een slagader kan een hartinfarct, beroerte of acute afsluiting van een arm of been veroorzaken. De klachten en spoed hangen af van de plaats.Trombose in het oogMet trombose in het oog kan een afsluiting van een netvliesslagader of netvliesader worden bedoeld. Een slagaderafsluiting geeft vaak plots pijnloos zichtverlies en geldt als een oogberoerte met direct risico op een hersenberoerte. Een aderafsluiting vraagt eveneens snelle oogheelkundige beoordeling.TrombosebeenEen trombosebeen is een bloedstolsel in een diepe ader van het been, ook diepe veneuze trombose of DVT genoemd. Het been kan eenzijdig dik, pijnlijk, warm of verkleurd worden. Een deel van het stolsel kan naar de longen gaan en daar een levensbedreigende longembolie veroorzaken.Trommelvlies-buisjesTrommelvliesbuisjes zijn kleine buisjes die via een opening in het trommelvlies het middenoor ventileren. Ze worden vooral bij kinderen gebruikt bij langdurig middenoorvocht met gehoorproblemen of bij bepaalde terugkerende oorontstekingen. Buisjes vallen meestal vanzelf uit.TSH te hoog en geen schildklier-probleemEen verhoogd TSH met een normale vrije T4 heet vaak subklinische hypothyreoïdie. Dat betekent niet altijd dat de schildklier blijvend te traag werkt: de uitslag kan tijdelijk zijn en veel mensen hebben geen klachten. Herhalen en beoordelen in de persoonlijke context voorkomt onnodige behandeling.UitdrogenUitdrogen betekent dat het lichaam meer vocht verliest dan het binnenkrijgt, vaak samen met verlies van zouten. Vooral baby's, ouderen en zieke mensen kunnen snel verslechteren. Kleine slokjes en correct aangemaakte ORS kunnen helpen bij mild vochtverlies, maar sufheid, instorten of niet meer plassen vraagt spoedzorg.Uitpuilende ogenBij uitpuilende ogen staat één oog of staan beide ogen verder naar voren. Schildklieroogziekte is een veelvoorkomende oorzaak bij volwassenen, maar een plots pijnlijk rood uitpuilend oog kan ook komen door een bloeding of infectie in de oogkas. Verlies van zicht, kleurenzien of oogbeweging vraagt onmiddellijke oogheelkundige beoordeling.Uitstrijkje en zelftest baarmoederhalsEen uitstrijkje en een gevalideerde zelfafnameset kunnen hoog-risico-HPV opsporen voordat baarmoederhalskanker klachten geeft. Een positieve zelftest vraagt altijd een afgesproken medische vervolgstap; in het Nederlandse programma volgt een uitstrijkje om baarmoederhalscellen te beoordelen. Screening is voor mensen zonder klachten en vervangt nooit beoordeling van bloedverlies, afwijkende afscheiding of bekkenpijn.Uitzaaiingen in de hersenenHersenuitzaaiingen zijn kankercellen uit een ander orgaan die in de hersenen groeien. Klachten komen door de plek van de uitzaaiing, zwelling, druk of bloeding en kunnen bestaan uit hoofdpijn, een toeval, krachtsverlies of gedragsverandering. Nieuwe neurologische klachten bij kanker vragen snelle beoordeling; plots uitval of niet herstellen na een toeval is directe spoed.UveïtisUveïtis is een ontsteking binnen in het oog die pijn, roodheid, lichtschuwheid, zwevende vlekjes en minder zien kan geven. Sommige vormen geven weinig klachten maar bedreigen toch het zicht. Een nieuw pijnlijk rood oog of plots meer vlekjes en wazig zien vraagt dezelfde dag oogonderzoek; gebruik nooit zelfstandig corticosteroïde oogdruppels.Val of klap op het hoofdNa een val of klap op het hoofd kan er alleen een bult zijn, maar ook een hersenschudding, schedelbreuk of bloeding. Klachten kunnen pas uren later opvallen en bewusteloosheid is niet nodig voor een hersenschudding. Herhaald braken, toenemende sufheid, een aanval, uitval of ongelijk grote pupillen vraagt onmiddellijke spoedzorg.Veel bloed verliezen bij je bevallingVeel bloedverlies tijdens of na een bevalling heet een postpartum bloeding. De baarmoeder trekt vaak onvoldoende samen, maar een scheur, achtergebleven placentaweefsel of stollingsprobleem kan ook de oorzaak zijn. Het kan snel levensgevaarlijk worden; hevig doorbloeden, duizeligheid, hartkloppingen, benauwdheid of instorten vraagt direct handelen.Veel te vroeg bevallenEen baby is prematuur bij geboorte vóór 37 voltooide weken; met veel te vroeg wordt vaak vóór 32 weken bedoeld en extreem vroeg is vóór 28 weken. Regelmatige weeën, druk, bloed- of vruchtwaterverlies vóór 37 weken vraagt direct contact met het verloskundig team, omdat snelle behandeling en zo nodig overdracht de kansen van de baby kunnen verbeteren.Veel te zwaar en zwangerEen BMI vanaf 30 vóór of vroeg in de zwangerschap verhoogt de kans op onder meer zwangerschapsdiabetes, hoge bloeddruk, trombose en problemen rond de bevalling, maar de meeste zwangerschappen verlopen zonder ernstige complicaties. Respectvolle zorg, extra controles en een persoonlijk plan voor voeding, beweging, medicijnen, geboorte en kraamperiode helpen risico's beperken; afvallen op eigen kracht tijdens de zwangerschap is meestal niet het doel.Verandering van een borstEen nieuwe knobbel, verandering van vorm of huid, ingetrokken tepel of onverwacht tepelvocht is vaak goedaardig, maar kan op infectie of borstkanker wijzen en verdient beoordeling. Let vooral op wat nieuw en blijvend is; roodheid met koorts vraagt snelle zorg en ernstige ziekte met snelle uitbreiding kan spoed zijn.Veranderingen in zorg als je 18 wordtRond je achttiende verjaardag kunnen toestemming, privacy, afspraken, recepten, digitale toegang, verzekering en de overgang van kinder- naar volwassenenzorg veranderen. Begin liefst maanden vooraf met één schriftelijk overgangsplan en controleer welke regels en vergoedingen werkelijk voor Curaçao of Europees Nederland gelden, zodat medicijnen, hulpmiddelen en begeleiding niet onverwacht stoppen.Verdoving bij oog-operatieBij veel oogoperaties blijft iemand wakker en wordt het oog verdoofd met druppels of een prik rond het oog; soms zijn sedatie of narcose passender. Bespreek vooraf bloedverdunners, niet plat kunnen liggen, benauwdheid en angst, en meld tijdens de ingreep meteen pijn, misselijkheid, benauwdheid of een sterke drang om te bewegen.Vergrote nieren bij baby'sMet vergrote nieren bij een baby wordt meestal bedoeld dat het nierbekken of andere delen van de urinewegen op een echo wijder zijn doordat urine zich ophoopt. Veel milde verwijdingen verdwijnen vanzelf, maar verstopping of terugstromende urine kan infectie en nierschade geven; geplande echo's én snelle beoordeling van koorts, slecht drinken of weinig urine zijn daarom belangrijk.VerkoudenEen verkoudheid is een besmettelijke virusinfectie van neus en keel die meestal vanzelf binnen één tot twee weken verbetert, al kan hoest langer blijven. Rust, drinken en zoutwaterneusdruppels kunnen klachten verlichten; antibiotica helpen niet, en benauwdheid, sufheid, uitdroging of ziekte bij een heel jonge baby vraagt snelle beoordeling.Verlamde arm, verlamd been, scheve mond of niet goed praten, slikken of zienPlots een scheve mond, zwakke of verlamde arm of been, niet goed praten, begrijpen, slikken of zien kan een beroerte of TIA zijn. Wacht niet af, ook niet als klachten verdwijnen: noteer wanneer iemand voor het laatst zonder klachten was, geef niets te eten, drinken of slikken en bel direct Ambulance 912.Vernauwde aorta-klepBij een vernauwde aortaklep opent de belangrijkste uitgangsklep van het hart niet goed, waardoor de linkerhartkamer harder moet pompen. Regelmatige echo's zijn belangrijk omdat klachten lang kunnen ontbreken; nieuwe benauwdheid, pijn op de borst, duizeligheid of flauwvallen bij inspanning kunnen ernstige vernauwing betekenen en vragen snelle cardiologische beoordeling.Vernauwde halsslagaderBij een vernauwde halsslagader maakt atherosclerotische plaque de doorgang voor bloed naar oog en hersenen smaller. De vernauwing zelf geeft vaak geen gevoel in de hals, maar losgeraakt materiaal kan een TIA of beroerte veroorzaken. Nieuwe uitval van gezicht, arm, spraak of zicht is daarom direct spoed, ook als die binnen minuten verdwijnt.Vernauwing of afsluiting been-slagader (etalage-benen)Bij etalagebenen stroomt door atherosclerose te weinig bloed naar werkende beenspieren, waardoor na ongeveer dezelfde loopafstand pijn of kramp ontstaat die in rust afneemt. De aandoening wijst ook op verhoogd hart- en beroerterisico. Pijn in rust, een niet-genezende wond of een plots koud, bleek, gevoelloos of krachteloos been vraagt urgente beoordeling.Vernauwing van het wervelkanaalBij vernauwing van het wervelkanaal wordt de ruimte voor ruggenmerg of zenuwwortels kleiner. In de onderrug geeft dit vaak beenpijn, tintelingen of zwakte bij staan en lopen die afnemen bij zitten of vooroverbuigen; in de nek kan druk op het ruggenmerg onhandige handen en loopstoornissen geven. Niet kunnen plassen, urine of ontlasting verliezen of gevoelloosheid rond anus en geslachtsdelen is direct spoed.Verstopte traanbuisBij een verstopte traanbuis kunnen tranen niet goed van het oog naar de neus wegstromen. Dat geeft een voortdurend tranend of plakkerig oog en soms een infectie van de traanzak. Bij baby's opent een aangeboren vernauwing vaak vanzelf; bij volwassenen moet de oorzaak worden onderzocht. Pijnlijke roodheid naast de neus, koorts of minder zien vraagt snelle beoordeling.Verwijde buikslagaderEen verwijde buikslagader, of abdominaal aorta-aneurysma, is een plaatselijke verwijding van de grote lichaamsslagader in de buik. De meeste geven geen klachten en worden met echo gevolgd, maar groei vergroot de kans op scheuren. Plots hevige buik- of rugpijn met bleekheid, zweten, flauwvallen of instorten is direct levensgevaar.VerzakkingBij een verzakking zakken baarmoeder, blaas, darm of de top van de vagina in of richting de vagina doordat steunweefsel en bekkenbodem verzwakt zijn. Een zwaar of uitpuilend gevoel, urine- of ontlastingsproblemen en hinder bij seks zijn mogelijk. Behandeling is alleen nodig bij hinder en kan bestaan uit bekkenbodemtherapie, een pessarium of een operatie.Verzwikte enkelBij een verzwikte enkel rekken of scheuren één of meer enkelbanden doordat de voet onverwacht kantelt. Pijn, zwelling en blauwe verkleuring zijn gebruikelijk, maar een breuk, peesletsel of ontwrichting kan erop lijken. Bescherm en koel de enkel kortdurend, bouw belasting en oefeningen tijdig op en laat ernstige pijn, standsafwijking of slechte doorbloeding direct beoordelen.VetbultjeEen vetbultje, of lipoom, is meestal een goedaardige langzaam groeiende knobbel van vetcellen onder de huid. Het voelt vaak zacht, rubberig en verschuifbaar en hoeft zonder hinder niet weg. Een nieuwe knobbel verdient wel beoordeling; snelle groei, een diepe of vaste ligging, pijn, zenuwuitval of terugkeer na verwijdering past niet vanzelfsprekend bij een gewoon lipoom.VetleverBij een vetlever is te veel vet in levercellen opgeslagen. Vaak speelt metabole ontregeling mee, maar alcohol, medicijnen en andere ziekten kunnen eveneens een rol hebben. De meeste mensen merken aanvankelijk weinig; beoordeling van littekenvorming en behandeling van diabetes, gewicht, bloeddruk en cholesterol bepalen vooral het gezondheidsrisico.Vieze oogjes bij baby'sPlakkerige of tranende oogjes bij een baby komen vaak door een nog nauw of verstopt traankanaal, vooral als het oogwit niet rood is. Roodheid, gezwollen oogleden, veel pus, koorts of ziek gedrag kan op een infectie wijzen. Bij een pasgeborene vraagt een rood of pussend oog altijd snelle medische beoordeling.Vijfde ziekteDe vijfde ziekte is een meestal milde infectie door parvovirus B19. Kinderen krijgen vaak felrode wangen en later een kantachtige uitslag; volwassenen hebben vaker gewrichtspijn. De infectie vraagt extra aandacht bij zwangerschap, een chronische bloedafbraakziekte of sterk verminderde afweer.Vitamine B12Vitamine B12 is nodig voor bloedaanmaak, zenuwstelsel en DNA. Een tekort kan ontstaan door weinig betrouwbare B12 in de voeding of, vaker, door een opnameprobleem. Klachten zijn niet specifiek en zenuwschade kan zonder bloedarmoede optreden; laat daarom oorzaak en behandeling zorgvuldig vaststellen in plaats van op eigen initiatief langdurig hoge doses of injecties te gebruiken.Vitamine DVitamine D ondersteunt de opname van calcium en is belangrijk voor botten en spieren. Het lichaam maakt vitamine D in de huid onder invloed van zonlicht; voeding levert een kleiner deel. Sommige groepen hebben preventief een supplement nodig, maar hoge doses zonder indicatie kunnen een gevaarlijk hoog calciumgehalte veroorzaken.VitiligoVitiligo is een niet-besmettelijke aandoening waarbij pigmentcellen verdwijnen en scherp begrensde lichte of witte huidplekken ontstaan. Het verloop is onvoorspelbaar en de lichamelijke én psychosociale impact verschilt sterk. Bescherming tegen verbranding en een behandeling op maat kunnen uitbreiding remmen of pigment deels laten terugkomen.VleesboomEen vleesboom is een goedaardige knobbel van spier- en bindweefsel in of aan de baarmoeder. Veel vleesbomen geven geen klachten; andere veroorzaken hevig bloedverlies, pijn, druk of vruchtbaarheidsproblemen. Plaats, grootte, bloedarmoede en kinderwens bepalen of afwachten, medicijnen, embolisatie of een operatie passend is.Vleugelvlies op je oogEen vleugelvlies, of pterygium, is een goedaardige driehoekige groei van bindvlies over het hoornvlies. Zonlicht, wind, stof en droogte spelen een rol, waardoor het in een tropisch klimaat vaker voorkomt. Kunsttranen en bescherming kunnen irritatie verminderen; groei richting pupil, verandering van zicht of aanhoudende hinder vraagt beoordeling door een oogarts.Vocht uit de vaginaVaginale afscheiding is vaak een normaal mengsel van slijm, vocht en bacteriën dat verandert tijdens de cyclus, zwangerschap en seksuele opwinding. Een nieuwe sterke geur, andere kleur of structuur, jeuk, pijn, bloedverlies of onderbuikpijn kan passen bij een infectie of andere aandoening en verdient gerichte beoordeling in plaats van zelfbehandeling op basis van uiterlijk alleen.Vochtblaasje in het netvliesMet een vochtblaasje in het netvlies wordt vaak centrale sereuze chorioretinopathie bedoeld: vocht lekt vanuit de vaatlaag onder het centrale netvlies en tilt de macula plaatselijk op. Het beeld herstelt geregeld vanzelf, maar terugkeer of langdurig vocht kan blijvend contrast- en detailverlies geven; plots veel lichtflitsen, zwevende vlekken of een gordijn voor het zicht past niet bij rustig afwachten.Voedsel-allergieBij een voedselallergie reageert het afweersysteem op een voedingsmiddel dat voor de meeste mensen onschadelijk is. Klachten kunnen snel ontstaan met galbulten, zwelling, braken, benauwdheid of circulatieproblemen, maar er bestaan ook tragere vormen. Anafylaxie is onvoorspelbaar: gebruik bij luchtweg-, ademhalings- of circulatieklachten direct de voorgeschreven adrenaline-auto-injector en bel Ambulance 912.VoetschimmelVoetschimmel is een oppervlakkige infectie door dermatofyten, meestal tussen de tenen of aan voetzool en voetrand. Schilfering, kloofjes en jeuk reageren vaak op een lokaal antischimmelmiddel en drooghouden, maar eczeem en bacteriële infecties kunnen erop lijken. Een warme, snel uitbreidende rode voet, pus, koorts of een wond bij diabetes vraagt snelle beoordeling.VogelgriepVogelgriep is infectie met een influenza-A-virus dat vooral onder vogels circuleert en mensen zelden besmet, meestal na onbeschermd intensief contact met zieke of dode dieren of een besmette omgeving. Klachten variëren van rood oog en milde griep tot ernstige longontsteking. Meld klachten na relevante blootstelling meteen vóór je een wachtkamer binnengaat, zodat testen, isolatie en vroege antivirale behandeling veilig kunnen worden geregeld.Voorwerp inslikkenEen klein stomp voorwerp dat de maag bereikt passeert vaak vanzelf, maar een knoopcel, meerdere magneten, een magneet met metaal, een scherp of groot voorwerp en blokkade van de slokdarm zijn tijdkritisch. Wacht niet op klachten: regel direct medische beoordeling, laat niet braken en geef niets te eten of drinken tenzij een deskundige dat uitdrukkelijk adviseert. Bij verstikking of ernstige ademnood bel je Ambulance 912.Vuiltje of splinter in het oogEen los stofje kan vaak met knipperen en ruim schoon water verdwijnen, maar een splinter kan het hoornvlies krassen, vastzitten of bij hoge snelheid door de oogbol dringen. Wrijf niet, gebruik geen pincet en druk niet op het oog. Verminderd zicht, hevige pijn, lichtschuwheid, een vervormde pupil, een zichtbaar vastzittend object of metaal-op-metaal letsel vraagt directe oogheelkundige beoordeling.VulvakankerVulvakanker is een kwaadaardige tumor van de uitwendige geslachtsdelen, meestal een plaveiselcelcarcinoom. Een blijvende jeukende, pijnlijke, verdikte, verkleurde of zwerende plek, een knobbel of onverklaard bloedverlies moet worden onderzocht, ook als schaamte of een bekende huidziekte de klacht verklaarbaar lijkt. Voor de diagnose is doorgaans een gerichte biopsie nodig; de behandeling gebeurt door een gynaecologisch oncologisch team.WaterpokkenWaterpokken is een zeer besmettelijke infectie door het varicella-zostervirus met koorts en jeukende blaasjes in verschillende stadia. Meestal herstelt een gezond kind vanzelf, maar een jonge baby, zwangere, volwassene of iemand met verminderde afweer kan ernstig ziek worden en moet vroeg telefonisch worden beoordeeld.WaterwratjesWaterwratjes zijn kleine gladde huidbultjes met een kuiltje door het molluscum-contagiosumvirus. Ze komen vooral bij kinderen voor en verdwijnen meestal vanzelf, maar eczeem, ontsteking, plekjes rond het oog, uitgebreide afwijkingen bij verminderde afweer of genitale plekjes bij een volwassene vragen gerichte beoordeling.Wensen voor zorg en behandelingNadenken over wensen voor toekomstige zorg helpt om vast te leggen wat voor jou belangrijk is als je later niet zelf kunt spreken of beslissen. Bespreek waarden, behandelgrenzen en een vertegenwoordiger met je arts en naasten, leg afspraken begrijpelijk vast en laat ze controleren op de regels en zorgpraktijk van Curaçao.Werk en privé-levenWanneer werkstress thuis blijft doorwerken, kan herstel tekortschieten en kunnen slaap, stemming, relaties en lichamelijke gezondheid verslechteren. Breng oorzaken en grenzen concreet in kaart, bespreek haalbare aanpassingen met leidinggevende of arbodeskundige en zoek medische hulp bij aanhoudende of ernstige klachten.WinterdepressieWinterdepressie is een terugkerende depressie die in een bepaald seizoen begint en daarna weer verdwijnt, meestal in maanden met minder daglicht. Op Curaçao is zo'n patroon minder vanzelfsprekend; laat somberheid, veel slapen, verlies van plezier of suïcidale gedachten beoordelen en sluit andere oorzaken uit.Winterhanden en wintertenenWinterhanden en wintertenen zijn jeukende, branderige of pijnlijke zwellingen na blootstelling aan kou en vocht. Ze zijn op Curaçao ongewoon maar kunnen na reizen of sterke koude voorkomen; warm langzaam op en laat zweren, infectie, diabetes, slechte doorbloeding of aanhoudende klachten beoordelen.WondenEen wond is een onderbreking van huid of dieper weefsel door snijden, schaven, prikken, scheuren, bijten of druk. Stop eerst het bloeden met stevige directe druk, spoel vuil met schoon stromend water en laat diepe, gapende, vervuilde, gevoelloze of slecht doorbloede wonden tijdig beoordelen.WondroosWondroos is een acute bacteriële infectie van huid en oppervlakkige lymfebanen met een snel groter wordende, warme, gezwollen en pijnlijke rode of donker verkleurde plek, vaak met koorts. Laat dit dezelfde dag beoordelen omdat antibiotica nodig zijn en bel 912 bij sepsis, instorten of een snel verergerende zeer pijnlijke huid.WormenWormen is een verzamelnaam voor verschillende parasieten van darm, huid of organen. De soort wordt bepaald met het uiterlijk, klachten, reis- en woonverleden en gericht onderzoek; gebruik niet op eigen initiatief één algemene wormenkuur, omdat behandeling en risico sterk verschillen.Wormpjes (aarsmaden)Aarsmaden zijn kleine witte wormpjes die vooral 's nachts jeuk rond anus of vulva geven en vaak binnen gezinnen en scholen verspreiden. Ze zijn meestal onschuldig en behandelbaar, maar ernstige buikpijn, koorts, bloedverlies, gewichtsverlies of een andere soort worm vraagt een andere medische beoordeling.WrattenGewone wratten zijn goedaardige ruwe huidbultjes door huidtypen van het humaan papillomavirus, vooral op handen en voeten. Ze verdwijnen vaak vanzelf; behandel alleen wanneer ze hinder geven en laat een bloedende, snel veranderende, donkere, pijnlijke of onzekere plek beoordelen voordat je een wrattenmiddel gebruikt.Wratten bij kinderenWratten komen veel voor bij kinderen en verdwijnen meestal vanzelf wanneer de afweer het huid-HPV opruimt. Behandel alleen bij pijn of duidelijke hinder, vermijd onnodig pijnlijke of agressieve methoden en laat onzekere, bloedende, snel groeiende of anogenitale plekjes zorgvuldig beoordelen.Wratten op penis, vagina of anusWratten op penis, vulva, vagina of anus zijn meestal genitale wratten door laag-risico HPV-typen. Ze kunnen maanden na besmetting verschijnen en bewijzen geen recente ontrouw; laat de diagnose bevestigen, gebruik geen gewone wrattenmiddelen op genitaliën en bespreek soa-testen, behandeling, zwangerschap en HPV-vaccinatie.ZaadbalkankerZaadbalkanker is kanker die meestal ontstaat uit kiemcellen in één zaadbal. Een pijnloze knobbel, vergroting, verharding of nieuw zwaar gevoel moet snel worden onderzocht; plotselinge hevige pijn is juist verdacht voor een draaiing van de zaadbal en vraagt directe spoedbeoordeling.Zenuw-ontsteking in je schouderZenuw-ontsteking in je schouder, meestal neuralgische amyotrofie genoemd, begint vaak met plotselinge zeer hevige schouder- of armpijn en wordt dagen tot weken later gevolgd door zwakte en spierverlies. Vroege beoordeling is nodig om andere spoedoorzaken uit te sluiten en pijn, ademhaling en herstel veilig te begeleiden.Zenuwen klem in buikwandBij zenuwen klem in de buikwand, vaak ACNES genoemd, veroorzaakt een beknelde kleine gevoelszenuw een scherp en zeer plaatselijk pijnpunt. De diagnose kan pas veilig worden overwogen nadat gevaarlijke oorzaken in buik, borstkas en bekken zijn beoordeeld; nieuwe hevige buikpijn mag nooit zelf als ACNES worden bestempeld.ZenuwpijnZenuwpijn is pijn door een beschadiging of ziekte van gevoelszenuwen en voelt vaak brandend, schietend of elektrisch, met tinteling, doofheid of pijn bij lichte aanraking. Onderzoek naar de oorzaak is belangrijk, omdat behandeling en spoed afhangen van bijvoorbeeld diabetes, gordelroos, zenuwdruk, medicijnschade of een acute neurologische aandoening.Zesde ziekteDe zesde ziekte is een veelvoorkomende virusinfectie bij baby's en peuters met enkele dagen plotselinge hoge koorts, vaak gevolgd door een roze uitslag wanneer de koorts daalt. Meestal herstelt een kind vanzelf, maar leeftijd, drinken, ademhaling, wekbaarheid en alarmsignalen zijn belangrijker dan de naam van de uitslag.Ziek door iets in het etenZiek worden door iets in het eten kan komen door een virus, bacterie, parasiet, toxine of chemische verontreiniging. Diarree en braken herstellen vaak vanzelf met voldoende vocht, maar bloed, uitdroging, zwangerschap, kwetsbaarheid, neurologische klachten of ziekte na vis en zelf ingelegd voedsel vragen snelle beoordeling.Ziek kindEen ziek kind heeft vaak een onschuldige infectie, maar kan vooral als baby snel achteruitgaan. Kijk niet alleen naar de temperatuur: ademhaling, kleur, contact, wekbaarheid, drinken, plassen, pijn, huiduitslag en het gevoel van de ouder bepalen hoe snel beoordeling nodig is.Ziekte op reisZiek worden tijdens of na een reis vraagt beoordeling op basis van bestemming, data, muggen- en dierencontact, voedsel, zoet water, seks en activiteiten. Zoek lokaal direct hulp bij ernstige klachten; koorts tijdens of na verblijf in een malariagebied, mogelijke rabiësblootstelling, ernstige dengue-signalen en duikproblemen mogen niet wachten.Ziekte van CrohnDe ziekte van Crohn is een chronische afweergemedieerde ontsteking die ieder deel van mond tot anus kan treffen en vaak buikpijn, diarree, moeheid en gewichtsverlies geeft. Behandeling remt ontsteking en voorkomt schade; hevige pijn met een opgezette buik, veel bloedverlies, sepsis of een pijnlijk gezwel rond de anus vraagt spoed.Ziekte van DupuytrenBij de ziekte van Dupuytren wordt bindweefsel in de handpalm dikker en ontstaan knobbels en strengen die vooral ringvinger en pink langzaam krom kunnen trekken. Afwachten kan zolang de hand goed functioneert; behandeling wordt besproken wanneer strekken en dagelijkse taken moeilijk worden, waarbij terugkeer na iedere techniek mogelijk blijft.Ziekte van LymeDe ziekte van Lyme is een bacteriële infectie die wordt overgedragen door een besmette teek, meestal na verblijf in een gebied waar Lyme voorkomt. Een uitbreidende rode of blauwrode huidplek is vaak een klinische diagnose; vroege bloedtesten kunnen negatief zijn en hart-, zenuw- of gewrichtsklachten vragen gerichte behandeling.Ziekte van MenièreDe ziekte van Menière is een aandoening van het binnenoor met aanvallen van draaiduizeligheid, wisselend gehoorverlies, oorsuizen en een vol gevoel in één of beide oren. Nieuwe uitvalsverschijnselen, een plotseling doof oor of duizeligheid die duidelijk anders is dan eerdere aanvallen vraagt snelle beoordeling.Ziekte van ParkinsonDe ziekte van Parkinson is een geleidelijk toenemende hersenaandoening die bewegen, slapen, denken, stemming, bloeddruk, darmen en andere lichaamsfuncties kan beïnvloeden. Plotselinge uitval past niet bij het gewone verloop; stop levodopa of andere Parkinsonmedicatie nooit abrupt en laat slikproblemen, vallen of acute verwardheid snel beoordelen.Ziekte van PeyronieBij de ziekte van Peyronie vormt zich stevig littekenweefsel in de wand van de penis, waardoor een erectie pijnlijk, korter, smaller of duidelijk krom kan worden. Een plotselinge knap met zwelling en blauwe verkleuring tijdens seks kan een penisbreuk zijn; een pijnlijke erectie die niet weggaat is eveneens directe spoed.Ziekte van PfeifferDe ziekte van Pfeiffer is meestal een infectie met het Epstein-Barrvirus en geeft vaak keelpijn, koorts, gezwollen lymfeklieren en langdurige vermoeidheid. De meeste mensen herstellen vanzelf, maar benauwdheid door keelzwelling, ernstige uitdroging of plotselinge pijn linksboven in de buik kan directe hulp vereisen.Ziekte van ScheuermannDe ziekte van Scheuermann is een groeistoornis waarbij meerdere wervels wigvormig worden en een stijve ronde boven- of middenrug ontstaat, meestal tijdens de puberteit. Oefentherapie, volgen en soms een brace helpen; nieuwe krachtsuitval, gevoelloosheid of problemen met plassen of ontlasting vraagt directe beoordeling.Ziekte-angst-stoornisBij een ziekte-angst-stoornis blijft de angst voor een ernstige ziekte het leven sterk beheersen, ook na zorgvuldig onderzoek en uitleg. De klachten zijn niet gespeeld: behandeling richt zich op de angstcirkel én op een veilige vaste route voor nieuwe lichamelijke alarmsignalen; bij direct gevaar door suïcide of ernstige zelfverwaarlozing bel je Ambulance 912.ZikakoortsZikakoorts is een meestal milde virusinfectie die door Aedes-muggen en ook seksueel kan worden overgedragen. De grootste risico's zijn ernstige schade aan een ongeboren kind en zeldzame zenuwcomplicaties; bij zwangerschap na mogelijke blootstelling, toenemende spierzwakte of signalen van ernstige dengue is snelle beoordeling nodig.ZomergistZomergist is een oppervlakkige overgroei van de normale huidgist Malassezia, met fijn schilferende lichte, donkere of roze vlekken vooral op borst, rug, nek en bovenarmen. Het is niet besmettelijk; antischimmelbehandeling stopt de actieve gist, maar het kleurverschil kan nog weken tot maanden zichtbaar blijven.Zon en zonnebrandZonnebrand is acute huidbeschadiging door te veel ultraviolette straling en verhoogt opgeteld het risico op vroegtijdige huidveroudering en huidkanker. Koel de huid, drink voldoende en vermijd nieuwe zon; verwardheid, een aanval of instorten in hitte kan een hitteberoerte zijn en vraagt Ambulance 912.Zonne-allergieZonne-allergie is een verzamelnaam voor huidreacties op licht; het vaakst gaat het om polymorfe lichteruptie met jeukende bultjes of vlekken uren tot dagen na zon. Een eerste ernstige reactie, blaren, slijmvlieswonden, koorts of klachten na een nieuw medicijn moet worden beoordeeld om lupus, medicijnreactie en andere oorzaken niet te missen.Zorgen dat je niet valtVallen ontstaat vaak door een combinatie van minder spierkracht of balans, duizeligheid, zicht, voeten, medicijnen en obstakels. Een persoonlijke beoordeling en kracht- en balanstraining werken beter dan alleen voorzichtig doen; na een val met hoofdimpact, bloedverdunners, ernstige heup- of rugpijn of neurologische uitval is snelle hulp nodig.Zorgen dat je niet zwanger wordtAnticonceptie helpt een zwangerschap voorkomen, maar methoden verschillen in betrouwbaarheid, gebruik, bijwerkingen en medische geschiktheid. Kies samen met een deskundige een methode die past bij je gezondheid en wensen, gebruik ook een condoom tegen soa's en vraag snel om noodanticonceptie na onbeschermde seks of een fout met je methode.Zorgen voor iemand (mantelzorg)Mantelzorg is onbetaalde hulp aan een naaste die ziek, beperkt of afhankelijk is. Goede zorg vraagt niet alleen aandacht voor de ander, maar ook voor je eigen grenzen, gezondheid, rust en veiligheid; vraag tijdig hulp bij overbelasting en bel bij een medische verslechtering van je naaste de passende zorgdienst.Zwakke plek in een bloedvat in het hoofdEen hersenaneurysma is een uitstulping van een slagader in of rond de hersenen. Veel aneurysma's geven geen klachten, maar een scheur veroorzaakt vaak een plotselinge ongekend hevige hoofdpijn en kan binnen minuten levensgevaarlijk zijn: bel dan direct Ambulance 912 en rijd niet zelf.ZwangerTijdens een zwangerschap verandert het lichaam en groeit een baby in de baarmoeder. Meld je vroeg bij een verloskundig team voor controles, bespreek alle medicijnen, gebruik foliumzuur, vermijd alcohol en drugs en zoek direct hulp bij hevig bloedverlies, ernstige buikpijn, benauwdheid, een aanval of bewustzijnsdaling.Zwanger 41 wekenBij 41 weken zwangerschap is de baby niet automatisch in gevaar, maar sommige risico's nemen langzaam toe. Bespreek zonder uitstel met het verloskundig team controle en het aanbod om de bevalling in te leiden; bel direct bij minder kindsbewegingen, bloedverlies, groen of bruin vruchtwater of gebroken vliezen.Zwanger en contrastmiddelContrastmiddel kan organen en bloedvaten beter zichtbaar maken bij CT, MRI of doorlichting. Jodiumcontrast en vooral gadolinium worden tijdens zwangerschap alleen gebruikt wanneer de verwachte medische winst opweegt tegen mogelijke risico's; een noodzakelijke scan voor een ernstige aandoening mag niet gevaarlijk worden uitgesteld.Zwanger en coronaCOVID-19 verloopt vaak mild, maar zwangerschap verhoogt het risico op ernstige ziekte, ziekenhuisopname en vroeggeboorte. Test bij passende klachten, neem vroeg contact op over behandeling, blijf prenatale controles volgen en zoek direct hulp bij benauwdheid, pijn op de borst, sufheid, blauwgrijze verkleuring of duidelijk minder kindsbewegingen.Zwanger en de GBS-bacterieGroep-B-streptokokken kunnen tijdelijk in darm of vagina aanwezig zijn zonder klachten en zijn geen soa. Tijdens de bevalling kan GBS zelden op de baby overgaan en een ernstige infectie veroorzaken; screening en antibiotica via een infuus tijdens de bevalling worden volgens lokaal beleid en persoonlijke risicofactoren gepland.Zwanger en hoge bloeddrukHoge bloeddruk tijdens of na zwangerschap kan zonder klachten bestaan en soms snel overgaan in pre-eclampsie met orgaanschade. Laat verhoogde waarden beoordelen, volg controles en medicatie nauwkeurig en zoek direct hulp bij een bovendruk van 160 óf een onderdruk van 110 of hoger, hevige hoofdpijn, visusklachten, bovenbuikpijn, benauwdheid of een aanval.Zwanger en jeukJeuk tijdens zwangerschap komt vaak door droge of uitgerekte huid, maar hevige jeuk zonder duidelijke uitslag, vooral aan handpalmen en voetzolen en 's nachts, kan zwangerschapscholestase zijn. Laat dit dezelfde dag beoordelen met galzuren en leveronderzoek en bel direct bij minder kindsbewegingen.Zwanger en operatieEen medisch noodzakelijke operatie mag tijdens zwangerschap niet gevaarlijk worden uitgesteld. Chirurg, anesthesioloog en verloskundig team wegen samen urgentie, zwangerschapsduur, anesthesie, medicijnen, trombose en bewaking van de baby; een niet-noodzakelijke ingreep wordt meestal tot na de zwangerschap uitgesteld.Zwanger van een drielingBij een drielingzwangerschap groeien drie baby's tegelijk en zijn specialistische controles nodig vanwege de grote kans op vroeggeboorte, groeiverschil, hoge bloeddruk, zwangerschapsdiabetes en complicaties wanneer baby's een placenta delen. Volg het rechtstreekse spoedplan van je verloskundige team en bel bij instorten, hevig bloedverlies, een aanval of ernstige benauwdheid Ambulance 912.Zwanger van een tweelingBij een tweelingzwangerschap groeien twee baby's tegelijk. Vroege bepaling van placenta's en vruchtzakken is essentieel, omdat een gedeelde placenta extra risico geeft op ongelijke bloedverdeling en groeiverschil; alle tweelingen hebben daarnaast meer kans op vroeggeboorte en zwangerschapscomplicaties.Zwanger wordenWie zwanger wil worden kan vóór de conceptie foliumzuur starten, medicijnen en vaccinaties laten controleren en chronische aandoeningen optimaliseren. Regelmatige seks zonder anticonceptie rond de vruchtbare periode geeft kans op zwangerschap; onderzoek is eerder nodig bij hogere leeftijd, onregelmatige cycli of bekende vruchtbaarheidsrisico's.Zwanger worden en erfelijke ziektesBij een kinderwens en een erfelijke aandoening in jezelf, je partner of familie kan genetische counseling vóór zwangerschap de persoonlijke kans en keuzemogelijkheden verduidelijken. Dragerschapsscreening, prenatale screening, diagnostiek en PGT beantwoorden verschillende vragen en geen enkele test garandeert een kind zonder aandoening.Zwanger, misselijk en overgevenMisselijkheid en overgeven komen vaak voor in het begin van de zwangerschap, op ieder moment van de dag. Niet kunnen drinken, uitdroging, gewichtsverlies of afwijkende pijn en koorts kan wijzen op hyperemesis of een andere aandoening en vraagt dezelfde dag beoordeling; tijdige anti-misselijkheidsmedicatie is meestal veiliger dan ernstige onbehandelde klachten.Zwangerschap buiten je baarmoederBij een buitenbaarmoederlijke zwangerschap nestelt de zwangerschap meestal in een eileider en kan zij niet veilig doorgroeien. Een positieve test met eenzijdige buikpijn, schouderpuntpijn, duizeligheid of flauwvallen vraagt met of zonder vaginaal bloedverlies snelle beoordeling; bij hevige pijn, instorten of shock bel je Ambulance 912.Zwangerschaps-diabetesZwangerschapsdiabetes is een hoge bloedsuiker die tijdens de zwangerschap wordt vastgesteld en meestal geen duidelijke klachten geeft. Voeding, veilige beweging, glucosemetingen en zo nodig medicatie verkleinen risico's voor ouder en baby; na de bevalling blijft controle nodig vanwege een grotere kans op diabetes type 2.Zweepslag in je kuitEen zweepslag is een plotselinge verrekking of scheur van een kuitspier, vaak tijdens afzetten, sprinten of springen. Omdat een trombosebeen, achillespeesruptuur, gesprongen Bakerse cyste en ernstige vaat- of spierproblemen erop kunnen lijken, moet een nieuwe dikke warme kuit of pijn zonder duidelijke sportbeweging dezelfde dag worden beoordeeld.ZweepwormenZweepwormen zijn darmparasieten die worden opgelopen door rijpe eitjes uit met ontlasting verontreinigde grond of voedsel in te slikken. Een lichte infectie geeft vaak geen klachten; een zware infectie kan langdurige of bloederige diarree, bloedarmoede, groeiachterstand en endeldarmverzakking veroorzaken en vraagt gerichte ontlastingstest en behandeling.ZwemmersjeukZwemmersjeuk is een jeukende huidreactie nadat larven van dierlijke bloedzuigwormen in natuurlijk water kort de huid binnendringen en daar sterven. De uitslag is niet besmettelijk en verdwijnt meestal binnen dagen, maar ernstige benauwdheid, zwelling van mond of keel of instorten past niet bij gewone zwemmersjeuk en vraagt Ambulance 912.ZwetenZweten koelt het lichaam bij warmte en inspanning. Overmatig, nieuw gegeneraliseerd of nachtelijk zweten kan door primaire hyperhidrose, koorts, hormonen, lage bloedsuiker, medicijnen of een andere aandoening komen; verwardheid of instorten in hitte kan hitteberoerte zijn en vraagt direct Ambulance 912.